Scanning Electron Microscopy Analysis of Adhesive Bond of Glass-ionomer Cement Restorations

The greatest problem in restorative dentistry is adhesive­ ness or establishing adequate bond between material and hard tooth substance. Lack of proper adhesion is considered the main cause of microcracks and consequent microleak­ age. Microleakage is dynamic phenomenon and considers undetected penetration of liquids, bacteria, molecules or ions between cavities and fillings clinically manifested as marginal discoloration, damage of the edges of fillings, and signs of pulp irritation or inflammation or the presence of secondary caries [1, 2]. Glass­ionomer cements (GIC) are widely used in restorative dentistry today. The emergence of this material was of great importance in dentistry be­ cause it was the first material that had good adhesion and chemical bond with enamel and dentin [3, 4]. From the first use of GIC in 1972 they went through number of changes and improvements. The most import­ ant change has been the addition of resin to conventional GIC. This way some of the biggest drawbacks of conven­ tional GIC such as sensitivity to water imbalance have been overcome while mechanical and aesthetic properties have been improved [5, 6]. The most important features of these materials are good adhesion, dimensional stabil­ ity and almost identical coefficient of thermal expansion with hard dental tissues as well as biocompatibility and release of fluoride [7­11]. These materials achieve chemical bond with hydroxy­ apatite of enamel and dentin. Bond strength between GIC and enamel ranges from 2.6 to 9.6 MPa (with most other materials it ranges 4­6 MPa) while with dentin it is twice smaller 1.1 to 4.5 MPa. Adhesion between GIC and enamel is stronger than with dentin, it means that this material rarely breaks on the bond with tooth structure, it is usually cohesion defect in the material, and rarely in dentin [2]. Dimensional changes of these materials are the con­ sequence of chemical reactions responsible for setting (polymerization) and response to thermal changes in oral cavity (thermal contraction or expansion) [2]. Polymer­ ization contraction in conventional GIC is minimal (less than 0.2%), while in hybrid GIC it is slightly higher (about 0.2%), however, it is still far lower than that for composites [3]. The coefficient of thermal expansion and contraction of GIC is very close to values for enamel and dentin. The aim of this study was to assess the quality of bond between two types of glass­ionomer cement (GIC) class V restorations and hard dental tissues by SEM. Scanning Electron Microscopy Analysis of Adhesive Bond of Glass-ionomer Cement Restorations


INTRODUCTION
The greatest problem in restorative dentistry is adhesive ness or establishing adequate bond between material and hard tooth substance.Lack of proper adhesion is considered the main cause of microcracks and consequent microleak age.Microleakage is dynamic phenomenon and considers undetected penetration of liquids, bacteria, molecules or ions between cavities and fillings clinically manifested as marginal discoloration, damage of the edges of fillings, and signs of pulp irritation or inflammation or the presence of secondary caries [1,2].Glassionomer cements (GIC) are widely used in restorative dentistry today.The emergence of this material was of great importance in dentistry be cause it was the first material that had good adhesion and chemical bond with enamel and dentin [3,4].
From the first use of GIC in 1972 they went through number of changes and improvements.The most import ant change has been the addition of resin to conventional GIC.This way some of the biggest drawbacks of conven tional GIC such as sensitivity to water imbalance have been overcome while mechanical and aesthetic properties have been improved [5,6].The most important features of these materials are good adhesion, dimensional stabil ity and almost identical coefficient of thermal expansion with hard dental tissues as well as biocompatibility and release of fluoride [711].
These materials achieve chemical bond with hydroxy apatite of enamel and dentin.Bond strength between GIC and enamel ranges from 2.6 to 9.6 MPa (with most other materials it ranges 46 MPa) while with dentin it is twice smaller 1.1 to 4.5 MPa.Adhesion between GIC and enamel is stronger than with dentin, it means that this material rarely breaks on the bond with tooth structure, it is usually cohesion defect in the material, and rarely in dentin [2].
Dimensional changes of these materials are the con sequence of chemical reactions responsible for setting (polymerization) and response to thermal changes in oral cavity (thermal contraction or expansion) [2].Polymer ization contraction in conventional GIC is minimal (less than 0.2%), while in hybrid GIC it is slightly higher (about 0.2%), however, it is still far lower than that for composites [3].The coefficient of thermal expansion and contraction of GIC is very close to values for enamel and dentin.
The aim of this study was to assess the quality of bond between two types of glassionomer cement (GIC) class V restorations and hard dental tissues by SEM.

MATERIALS AND METHODS
Twenty human teeth (premolars and molars) freshly ex tracted for orthodontic reasons were used in this study.Class V cavity with rounded walls was prepared on ves tibular and oral surfaces of all teeth (3×2×2 mm).Cav ity edges were placed in enamel and enamel prisms were not beveled.Cavities in enamel were prepared using highspeed handpiece with diamond bur and water cool ing.For the preparation in dentin slowspeed handpiece with steel round burs was used.After cavity preparation walls were conditioned (Cavity Conditioner), washed with water and dried with sterile cotton balls.The material was placed in cavities in accordance with the manufacturer's instructions.Conventional GIC Fuji II (GC Japan) was placed in vestibular cavity while resin modified GIC Fuji II LC (GC Japan) was applied in oral cavity.Materials were polymerized using halogen lamp (Bluephase C8, Ivoclar Vivadent).They were coated with GIC Fuji Varnish, air dried and polished.The teeth were then subjected to dif ferent temperature protocols at +4° C, +37° C and +56° C.
Teeth were kept in saline before SEM analysis was per formed.After splitting teeth in vestibulooral direction, sections were fixed on metal rollers and coated with thin layer of precious metal in a vacuum apparatus.Samples were observed using scanning electron microscope (SEM) JEOL JSM5300 at maximum voltage of 30 kV using different magnifications.SEM images were obtained using JVC GC X3E on films ILFORD FP4 PLUS 125 (125 ASA, 22DIN, EI 125/22).Bond between hard dental tissue and GIC materials as well as possible occurrence of microleakage was analyzed.Image analysis and measurement of the size of microcracks were performed in the computer software SemAfore 4.

RESULTS
In teeth restored with GIC Fuji II microcracks were ob served in 65% of cases (13 restorations) whereas they were found in 35% of cases (7 restorations) when GIC Fuji II LC was used (Table 1).SEM analysis of relationship between Fuji II and hard dental tissues showed interesting results.In some teeth clear microcracks were observed on microphotographs, whereas in some cases highquality adhesion and close contact of material and hard dental tissues was detected.Figure 1 shows the bottom of the cavity filled with Fuji II GIC.There is visible microcrack (MC) between dentin (D) and filling (GIC) with the size of 13 to 14.7 µm.Close contact and con tinuous bond between Fuji II and hard dental tissues, better with enamel than dentin, can be seen in Figure 2. Connec tion area between Fuji II (GIC) and dentin (D) shows micro space as a result of inadequate bond between glassionomer materials and hard dental tissues.This type of fracture is adhesive fracture as confirmed by the crack that is a result of glassionomer separation from dental tissues, evidenced by GIC impression on the corresponding wall of the cavity (Figure 3).The absence of continuous bond between Fuji II (GIC) and enamel (E) can be seen in Figure 4.However, much stronger bond between GIC and enamel, as compared to GIC and dentin is shown in Figure 5a (GIC and enamel bond) and Figure 5b (GIC and dentin bond).Continuous bond is obvious in Figure 5a and microcracks in Figure 5b.
SEM micrographs of bond between Fuji II LC and hard dental tissues showed microcracks in majority of cases be tween the material and dentin, and rarely between enamel and GIC.Good adhesion of Fuji II LC (GIC) for dentin (D) is observed in Figures 6a and 6b where the bottom of   the cavity is shown with magnification x1500, and walls with magnification x350.Continuous and good adhesive bond between Fuji II LC (GIC) and enamel (E) is shown on Figure 7.The absence of microcrack was noticed in the contact area between Fuji II LC (GIC) and dentin (D) at the bottom of cavity (Figure 8).On microphotographs that show bond between Fuji II LC (GIC) and hard dental tissues, close contact between GIC and enamel (E) can be seen (Figure 9a), but the presence of microcracks in the area of GIC contact with dentin (D) in the bottom of cav ity (Figure 9b).The microphotograph 9b shows exposed open dentinal tubules.SEM analysis revealed the size of microcracks for Fuji II LC was about 9 μm (7 teeth), while this value was 17 μm for Fuji II (13 teeth).Regardless of exposure to vari ous temperature changes the total number of teeth with microcracks was lower in Fuji II LC group (7 restorations) than Fuji II (13 restorations).This difference was statis tically significant.It was also found that bond between two examined GIC materials and enamel was much better than between the two GIC and dentin.

DISCUSSION
GIC are widely used in modern dentistry due to their favorable properties.GC Fuji II is representative of the group of conventional GIC.Conditioning of hard tissues with mild solution of polyacrylic acid in order to remove smear layer and preactivate Ca 2+ ions is required for this material application.After placement, this material is ex tremely sensitive to moisture; therefore, it is needed to apply protective coating for necessary insulation.
GC Fuji II LC is representative of resinmodified glass ionomer cements.These materials are manufactured by adding composite resin to conventional GIC.The addition of resin solved one of the biggest drawbacks of convention al GIC sensitivity to water imbalance.Differences in the size of microcracks of investigated materials and better ad hesive bond achieved with GC Fuji II LC can be explained by different reaction of materials to water imbalance.
Somewhere between 11 and 24 % of cured cement is water, therefore GIC are considered waterbased cements.Water content can be arbitrarily divided into "loosely bound" water, easily removed by dehydration and "tightly bound" water that cannot be removed and remains an important part of curing reaction and final cured cement.The presence of water is essential for cement setting.Without water as a medium there is no acidbase reac tion.Water also affects stabilization of Alpolycarboxylate complex forming coordinate connections with it [2].
Regardless of the type of GIC, these materials are vul nerable during the period of polymerization, immediately after placing material in the cavity.Resinmodified glass ionomer (resGIC) such as Fuji II LC has a tremendous advantage in this phase.In conventional GIC, Capoly acrylate chains are formed first and then Alpolyacrylate chains.When it comes to resGIC, there is exactly the same acidbase reaction which is here protected from water im balance by resin polymerization [12,13].80% of bond strength between GIC and hard dental tissues develops in the first fifteen minutes of material setting.
There are different opinions about factors that contrib ute to reinforcing links between GIC and tooth structure.However, most scientists believe that ionic and hydrogen bonds are responsible for bond strength between GIC and teeth [2,6,12,13].
Although resGIC exhibit stronger adhesion to hard dental tissues than conventional GIC, they show differ ent results of microleakage.However, most of them show lower microleakage than conventional GIC [6,14].
As the coefficient of thermal expansion of these ma terials has a value similar to hard dental tissues it adds to good marginal seal [14,15].GIC does not show signifi cant dimensional changes in the process of setting and hardening.
Better marginal seal of resGIC is obtained because of their lower solubility in water (for conventional GIC it is 0.07% whereas for resGIC it is 0.03%), different behavior in acidic environment (conventional GIC are soluble in acids 0.33 (mm/h) (%), while in resGIC slight swelling occurs), and the fact that resGIC are not sensitive to water imbalance [2,11].Results of the current study are consistent with results of the study done by Hallet and GarciaGodoy [16].They compared microleakage of two resGIC and two conven tional GIC where SEM analysis showed marked reduc tion in microleakage with resGIC.Sidhu [17] examined adhesion of two lightcurable GIC: Fuji II LC and VariGlas VLC to dentin.Teeth were randomly divided in three groups: control group teeth were restored with chemical lycurable GIC, Fuji Cap II, while the teeth in other two groups were restored with Fuji II LC and VariGlas VLC.Mean value of the size of microcracks registered in control group was 26 μm, while in experimental groups this value was 8 μm (Fuji II LC) and 10 μm (VariGlas VLC).Gladys et al. [18] compared marginal sealing of two composite materials, one compomer, two conventional GIC and three resGIC materials.All tested materials showed microleak age, the lowest was in resGIC.Similar results were ob tained by Sjödin et al. [19], who found lower microleakage in resGIC and compomers than conventional GIC.Gupta et al. [20] investigated microleakage in composite restora tions that contained either conventional GIC or resGIC as a base.Better performance and lower microleakage was registered in teeth where resGIC was used as base.Castro et al. [21] compared microleakage of Fuji IX, Fuji II (conventional GIC), Vitremera (resGIC) and compos ites.Results of their study showed that Fuji II had higher microleakage than all other tested materials.
Data from literature suggest that microleakage has complex nature and it is present with all restorative ma terials, however, it is the lowest in resGIC.The main rea son for this is the fact that GIC have the most coherent coefficient of thermal expansion and develop primar ily chemical bond with hard dental tissues compared to other restorative materials [3,22,23].However, fatigue tests showed that all restorative materials subjected to cyclic loading undergo drop resistance to breakage (de velop cracks) [24].This resistance of conventional and hybrid ionomers is similar to values for composites with microparticles.The values of resistance of compomers are similar to hybrid composites in the initial stage, whereas after longer exposure to forces the properties of glass ionomer materials take over.

CONCLUSION
Based on present results it can be concluded that better adhesive bond with hard dental tissues was achieved using resin modified GIC Fuji II LC.SEM analysis showed lower values for microcracks in GIC Fuji II LC compared to con ventional GIC Fuji II.

UVOD
Naj ve ći pro blem ko ji se po ja vlju je u re sta u ra tiv noj sto ma to lo gi ji je ad he ziv nost, od no sno us po sta vlja nje ade kvat ne ve ze iz me đu ma te ri ja la i čvr ste zub ne sup stan ce.Ne do sta tak od go va ra ju će ad he ziv no sti sma tra se glav nim uzro kom na stan ka mi kro pu ko ti ne s po sle dič nom po ja vom mi kro cu re nja.Mi kro cu re nje je di na mič ki fe no men i pred sta vlja neo t kri ve no pro di ra nje teč no sti, bak te ri ja, mo le ku la ili jo na iz me đu ka vi te ta i is pu na, a kli nič ki se ma ni fe stu je ivič nim pre bo ja va njem, ošte će njem ru bo va is pu na i na stan kom zna ko va iri ta ci je ili za pa lje njem pul pe zu ba uz po sto ja nje se kun dar nog ka ri je sa [1,2].Da nas se ni jed na in ter ven ci ja u sa vre me noj re sta u ra tiv noj sto ma to lo gi ji ne mo že za mi sli ti bez pri me ne ne kog ob li ka gla sjo no merce men ta (GJC).Ovaj ma te ri jal je ve o ma zna ča jan za sto ma to lo gi ju, jer ostva ru je do bru ad he zi ju i he mij sku ve zu sa gleđ nom i den tin skom po vr ši nom zu ba [3,4].
Od nje go ve po ja ve 1972.go di ne do da nas, GJC su pre tr pe li broj ne pro me ne i po bolj ša nja.Su štin ska pro me na se ogle da u do da va nju kom po zit nih smo la u sa stav kon ven ci o nal nih GJC.Ti me su re še ni naj ve ći ne do sta ci kon ven ci o nal nih GJC, kao što su nji ho va ose tlji vost na dis ba lans vo de, ali i po bolj ša nje me ha nič kih i estet skih oso bi na [5,6].Oso bi ne ko je ove ma te ri ja le odva ja ju od dru gih re sta u ra tiv nih ma te ri ja la su, pre sve ga, ad he ziv nost, di men zi o nal na sta bil nost i go to vo isto ve tan ko e fi ci jent ter mič ke eks pan zi je kao i kod tvr dih zub nih tki va, ali i do bra bi o kom pa ti bil nost i oslo ba đa nje flu o ri da [711].
Ovi ma te ri ja li se ubra ja ju u ad he ziv ne jer ostva ru ju he mij sku ve zu sa hi drok si a pa ti tom gle đi i den ti na.Ja či na ve ze GJC sa gle đi je u ra spo nu 2,6-9,6 MPa (dok je kod ve ći ne dru gih ma te ri ja la u ra spo nu 4-6 MPa), dok je sa den ti nom dvo stru ko ma nja (1,1-4,5 MPa).Da kle, ad he zi ja za gleđ je ja ča ne go za den tin, što zna či da ma te ri jal ret ko pu ca na me stu sa me ve ze za zub na tki va, već je naj če šće reč o ko he zi o nom de fek tu u sa mom ma te ri ja lu, ret ko u den ti nu [2].
Di men zi o nal ne pro me ne ma te ri ja la na sta ju kao po sle di ca he mij skih re ak ci ja od go vor nih za stvrd nja va nje ma te ri ja la (po li me ri za ci ja) i re ak ci ja na ter mič ke pro me ne u usnoj du plji (ter mič ka kon trak ci ja ili eks pan zi ja) [2].Kod kla sič nih GJC po li me ri za ci o na kon trak ci ja je mi ni mal na (do 0,2%), dok je kod hi brid nih ne što ve ća (oko 0,2%), što je i da lje da le ko is pod vred no sti za be le že nih za kom po zi te [3].Vred no sti ko e fi ci jen ta ter mič ke kon trak ci je i eks pan zi je kod GJC je ve o ma slič na vred no sti ma za gleđ i den tin.
Cilj ra da je bio da se SEM ana li zom pro ve ri kva li tet ve ze dve vr ste GJC re sta u ra ci ja za tvr da zub na tki va kod ka vi te ta V kla se.

MATERIJAL I METODE RADA
Kao ma te ri jal u is tra ži va nju ko ri šće no je 20 hu ma nih sve že eks tra ho va nih in takt nih zu ba (pre mo la ri i mo la ri), od stra nje nih iz or to dont skih raz lo ga, ko ji su do eks pe ri men ta ču va ni u fi zi o lo škom ras tvo ru.Na svim zu bi ma sa ve sti bu lar ne i oral ne stra ne ura đe ne su jed no po vr šin ske pre pa ra ci je ad he ziv nog ti pa kla se V sa za o blje nim zi do vi ma ka vi te ta (di men zi ja 3×2×2 mm).Ru bo vi ka vi te ta su bi li pot pu no u gle đi, a gleđ ne pri zme ni su za ko ša va ne.Za pre pa ra ci ju u gle đi ko ri šće na je vi so ko tu ra žna bu ši li ca sa di ja mant skim svr dli ma i vo de nim hla đe njem.Za pre pa ra ci ju u den ti nu je ko ri šćen ko le njak sa če lič nim okru glim svr dli ma.Na kon pre pa ra ci je ka vi te ta ura đe no je kon di ci o ni ra nje po vr ši na, a po tom su ka vi te ti is pra ni vo dom i po su še ni ste ril nim ku gli ca ma va te.U ta ko pri pre mlje ne ka vi te te po sta vljen je ma te ri jal u skla du s uput stvi ma pro iz vo đa ča.Sa ve sti bu lar ne stra ne pri me njen je kla si čan GJC Fu ji II (GC Ja pan), a sa oral ne stra ne GJC mo di fi ko van smo lom Fu ji II LC (GC Ja pan).Po sle uno še nja ma te ri ja la iz vr še na je po li me ri za ci ja ha lo ge nom lam pom (Blu ep ha se C8, Ivoc lar Vi va dent).Po tom su is pu ni pre ma za ni sa GJC Fu ji Var nish i po su še ni mla zom va zdu ha, a za tim is po li ra ni.Na kon ovo ga zu bi su pod vrg nu ti raz li či tim

KRATAK SADRŽAJ
Uvod Ne do sta tak od go va ra ju će ad he ziv no sti je je dan od naj če šćih pro ble ma u sa vre me noj re sta u ra tiv noj sto ma to lo gi ji i glav ni uzrok na stan ka mi kro pu ko ti ne na spo ju ma te ri ja la i tvr dih zub nih tki va.Cilj ovog ra da je bio da se SEM (ske ning-elek tron ska mi kro skopi ja) ana li zom pro ve ri kva li tet ve ze dve vr ste gla sjo no mer ce ment nih (GJC) re sta u ra ci ja za tvr da zub na tki va kod ka vi te ta V kla se.Ma te ri jal i me to de ra da Kli nič ko is tra ži va nje je ob u hva ti lo 20 sve že eks tra ho va nih in takt nih zu ba (pre mo la ri i mo la ri), od stra njenih iz or to dont skih raz lo ga kod pa ci je na ta oba po la i raz li či te sta ro sti.Na svim zu bi ma su sa ve sti bu lar ne i oral ne stra ne ura đe ne jed no po vr šin ske pre pa ra ci je V kla se ad he ziv nog ti pa sa za o blje nim zi do vi ma ka vi te ta (di men zi ja 3×2×2 mm).Sa ve sti bu lar ne stra ne pri me njen je kla sič ni GJC Fu ji II, a sa oral ne smo lom oja ča ni GJC Fu ji II LC.Kva li tet ve ze iz me đu is pu na i zub nih tki va je pro ce nji van SEM ana li zom.Re zul ta ti Do bi je ni na la zi su po ka za li da je kod oba ma te ri ja la za be le že na mi kro pu ko ti na i da je ste pen mi kro cu re nja kod Fu ji II LC bio ma nji ne go kod Fu ji II.Kod zu ba re sta u ri sa nih sa GJC Fu ji II mi kro pu ko ti na je uoče na u 65% slu ča je va (13 is pu na), a kod zu ba re sta u ri sa nih sa GJC Fu ji II LC u 35% slu ča je va (se dam is pu na).SEM ana li zom je utvr đe na sred nja vred nost mi kro pu ko ti ne za Fu ji II LC od 9 µm, dok je ova vred nost za Fu ji II bi la 17 µm.Raz li ka je bi la sta ti stič ki zna čaj na.Za klju čak Na osno vu re zul ta ta is tra ži va nja mo že se za klju či ti da je bo lji kva li tet ve ze ostva ren pri me nom ma te ri ja la no vi je ge ne raci je, od no sno pri me nom GJC mo di fi ko va nih smo lom.Ključ ne re či: ad he ziv nost; gla sjo no mer-ce ment; mi kro pu ko ti na; ske ning-elek tron ska mi kro sko pi ja tem pe ra tur nim pro to ko li ma i ter mo ci kli ra ni na tem pe ra tu ra ma od +4°C, +37°C i +56°C.
Zu bi su do pri pre me za SEM ana li zu dr ža ni u sve žem fi zi o lo škom ras tvo ru.Na kon ce pa nja zu ba u ve sti bu looral nom prav cu, pre se ci su fik si ra ni na me tal ne valj ke, a za tim u va ku umapa ra tu na pa ra va ni tan kim slo jem ple me ni tih me ta la.Ova ko do bi je ni pre pa ra ti po sma tra ni su ske ningelek tron skim mi kro sko pom JEOL JSM5300 pri mak si mal nom na po nu od 30 kV i pri raz li či tim uve ća nji ma.
Pre pa ra ti su fo to gra fi sa ni apa ra tom JVC GCX3E na fil mo vi ma IL FORD FP4 PLUS 125 (125 ASA, 22DIN, EI 125/22).Na snim ci ma je ana li zi ran iz gled ve ze, kao i even tu al na po ja va mi kro pro sto ra iz me đu zub nih tki va i GJC is pu na.Za ana li zu fo to gra fi ja, od re đi va nje ve li či ne mi kro pu ko ti ne i pri kaz do bi je nih vred no sti na fo to gra fi ja ma pre pa ra ta ko ri šćen je soft ver Se mA fo re 4.

REZULTATI
Kod zu ba re sta u ri sa nih sa GJC Fu ji II mi kro pu ko ti na je za be le že na u 65% slu ča je va (13 is pu na), a kod zu ba re sta u ri sa nih sa GJC Fu ji II LC u 35% slu ča je va (se dam is pu na) (Ta be la 1).
SEM ana li za kva li te ta ve ze kod is pu na sa Fu ji II po ka za la je za ni mlji ve re zul ta te.Na mi kro fo to gra fi ja ma su uoče ni i slu ča je vi s veoma iz ra že nim mi kro pu ko ti na ma, ali i slu ča je vi sa kva li tet nom ad he zi jom i in tim nim kon tak tom ma te ri ja la za zub na tki va.Sli ka 1 pri ka zu je dno ka vi te ta is pu nje nog ma te ri ja lom Fu ji II.Uoča va se mi kro pu ko ti na iz me đu den ti na i is pu na s ve li či nom mi kro pu ko ti ne u ra spo nu 13-14,7 µm.Na sli ci 2 se uoča va in ti man i kon ti nu i ran spoj iz me đu Fu ji II i zub nih tki va, s tim što se mo že za pa zi ti in tim ni ji kon takt ma te ri ja la sa gle đi ne go sa den ti nom.Pre gle dom spo ja Fu ji II i den ti na vi di se mi kro pro stor na stao kao po sle di ca neo d go va ra ju će ve ze gla sjo no mer nog ma te ri ja la.Da je reč o ad he ziv nom ti pu ošte će nja go vo ri upra vo iz gled sa me pu ko ti ne ko ja je na sta la odva ja njem gla sjo no me ra od zub nog tki va, o če mu sve do če im pre si je na gla sjo no me ru ko je od go va ra ju zi du pre pa ra ci je (Sli ka 3).Iz o sta nak kon ti nu i ra nog spo ja iz me đu ma te ri ja la Fu ji II i gle đi mo že se vi de ti na sli ci 4. Mno go sna žni ja ve za iz me đu GJC i gle đi, ne go GJC i den ti na, pri ka za na je na pre pa ra ti ma spo ja Fu ji II sa gle đi (Sli ka 5a), od no sno den ti nom (Sli ka 5b).Ja sno se uoča va ju kon ti nu i ran spoj na pr voj sli ci i mi kro pu ko ti na na dru goj.
SEM ana li za mi kro fo to gra fi ja, od no sno pre pa ra ta kod ko jih je ko ri šćen Fu ji II LC po ka za la je da je pu ko ti na u naj ve ćem bro ju uzo ra ka bi la vi dlji va iz me đu ma te ri ja la i den ti na, a u ma lom bro ju iz me đu gle đi i ma te ri ja la.Do bra ad he zi ja ma te ri ja la Fu ji II LC za den tin za pa ža se na sli ka ma 6a i 6b, gde se vi di dno ka vi te ta pri uve ća nju od 1.500 pu ta, od no sno boč ni zid pri uve ća nju od 350 pu ta.Kon ti nu i ra na i do bra ad he ziv na ve za iz me đu Fu ji II LC i gle đi pri ka za na je na sli ci 7. Iz o sta nak pu ko ti ne je uoč ljiv i na pre pa ra tu ko ji pri ka zu je ve zu Fu ji II LC i den ti na na dnu ka vi te ta (Sli ka 8).Na pre pa ra ti ma ko ji pri ka zu ju od nos Fu ji II LC sa zub nim tki vi ma uoča va se in ti man kon takt ma te ri ja la i gle đi (Sli ka 9a), ali i mi kro pu ko ti na u pre de lu spo ja sa den ti nom na dnu ka vi te ta (Sli ka 9b).Na sli ci 9a mo gu se uoči ti i eks po ni ra ni otvo ri den tin skih ka na li ća.
SEM ana li zom je utvr đe na sred nja vred nost mi kro pu ko ti ne za Fu ji II LC od 9 µm (na se dam zu ba), dok je ova vred nost za Fu ji II bi la 17 µm (na 13 zu ba).Bez ob zi ra na iz la ga nje raz li či tim tem pe ra tur nim pro me na ma, uku pan broj zu ba sa mi kro pu ko ti nom bio je ma nji kod Fu ji II LC (se dam is pu na) ne go kod Fu ji II (13 is pu na).Ova raz li ka je bi la sta ti stič ki zna čaj na.Ta ko đe je uoče no da je ve za oba is pi ti va na GJC sa gle đi bi la mno go bo lja ne go sa den ti nom.

DISKUSIJA
Za hva lju ju ći svo jim svoj stvi ma, GJC su na šli ši ro ku pri me nu u sa vre me noj sto ma to lo gi ji.GC Fu ji II je pred stav nik gru pe kon ven ci o nal nih GJC ko ja se da nas naj če šće ko ri sti.Kod ovog ma te ri ja la pri me nju je se kon di ci o ni ra nje tvr dih zub nih tki va bla gim ras tvo rom po li a kril ne ki se li ne ra di ukla nja nja raz ma znog slo ja i pre ak ti va ci je jo na Ca 2+ .Na kon po sta vlja nja is pu na ma te ri jal je iz ra zi to ose tljiv na vla gu, te je neo p hod na izo la ci ja za štit nim pre ma zi ma.GC Fu ji II LC je pred stav nik smo lommo di fi ko va nih GJC.Ovi ma te ri ja li su do bi je ni do da va njem kom po zit ne smo le u sa stav kon ven ci o nal nih GJC.Ovo je ura đe no da bi se re šio je dan od naj ve ćih ne do sta ta ka kon ven ci o nal nih GJC -nji ho va ose tlji vost na dis ba lans vo de.Raz li ke u ve li či ni mi kro pu ko ti ne kod is pi ti va nih ma te ri ja la i bo lja ad he ziv na ve za kod GC Fu ji II LC mo gu se ob ja sni ti raz li či tom re ak ci jom sa mih ma te ri ja la na dis ba lans vo de.
Iz me đu 11% i 24% stvrd nu tog ce men ta je vo da, ta ko da se za GJC mo že re ći da su na ba zi vo de.Udeo vo de se pro iz volj no de li na "sla bo ve za nu" vo du, ko ja se la ko od stra nju je de hi dra ta ci jom, i "čvr sto ve za nu" vo du, ko ja se ne mo že od stra ni ti i osta je va žan deo re ak ci je stvrd nja va nja i za vr šno stvrd nu tog ce men ta.Po sto ja nje vo de je od ključ nog zna ča ja za for mi ra nje ce men ta.Bez nje kao me di ju ma ne ma ni aci doba zne re ak ci je.Ona uti če i na sta bi li za ci ju Alpo li kar bok si lat nog kom plek sa stva ra ju ći s njim ko or di nat ne ve ze [2].
Bez ob zi ra na to o ko joj vr sti GJC je reč, ma te ri jal je naj o se tlji vi ji u pe ri o du ve zi va nja, ne po sred no na kon uno še nja ma te ri ja la u ka vi tet.Upra vo u ovoj fa zi smo lommo di fi ko va ni GJC (smGJC), kao Fu ji II LC, ima ju ogrom nu pred nost.Kod kla si č nog GJC pr vo se for mi ra ju Capo li a kri lat ni lan ci, a za tim i Al po li a kri lat ni lan ci.Ka da su u pi ta nju smGJC, ja vlja se pot pu no ista aci doba zna re ak ci ja, ali je ona za šti će na od dis ba lan sa vo de tre nut nom po li me ri za ci jom smo le [12,13].Osam de set po sto ja či ne ve ze GJC sa zub nim tki vi ma se raz vi ja u pr vih pet na est mi nu ta po sta vlja nja ma te ri ja la.
Vla da ju raz li či ta mi šlje nja o fak to ri ma ko ji do pri no se po ja ča va nju ve ze iz me đu GJC i zub nog tki va.Me đu tim, naj ve ći broj is tra ži va ča sma tra da su za čvr sto ću ve ze od go vor ne i jon ske i vo do nič ne ve ze [2,6,12,13].
Iako smGJC is po lja va ju ja ču sna gu ad he zi je za tvr da zub na tki va od kon ven ci o nal nih, oni po ka zu ju i raz li či te re zul ta te u po ja vi mi kro cu re nja.Ipak, ve ći na njih po ka zu je ma nji ste pen mi kro cu re nja od kon ven ci o nal nih GJC [6,14].
Kao zna ča jan raz log do brog rub nog za tva ra nja GJC re sta u ra ci ja na vo di se ko e fi ci jent ter mič ke eks pan zi je ko ji kod ovih ma te ri ja la ima vred no sti ve o ma slič ne tvr dim zub nim tki vi ma [14,15].GJC ne tr pi zna čaj ni je di men zi o nal ne pro me ne pri pro ce su ve zi va nja i stvrd nja va nja ce men ta.
Re zul ta ti ovog is tra ži va nja su u skla du s na la zi ma ko je su do bi li Ha let (Hal let) i Gar si jaGo doj (Gar cia-Go doy) [16].Oni su po re di li ste pen mi kro cu re nja iz me đu dva smGJC i dva kon ven ci o nal na GJC.SEM ana li zom uočen je zna čaj no ma nji ste pen mi kro cu re nja kod smGJC.Si du (Sid hu) [17] je is pi ti vao ad he zi ju za den tin dva sve tlo snopo li me ri zu ju ća GJC: Fu ji II LC i Va ri Glas VLC.Zu bi su me to dom slu čaj nog iz bo ra svr sta ni u tri gru pe: zu bi kon trol ne gru pe su re sta u ri sa ni he mij ski po li me ri zu ju ćim GJC -Fu ji Cap II, dok su zu bi iz pre o sta le dve gru pe re sta u ri sa ni ma te ri ja li ma Fu ji II LC i Va ri Glas VLC.Sred nja vred nost zja pa za be le že na kod uzo ra ka kon trol ne gru pe bi la je 26 µm, dok je kod uzo ra ka eks pe ri men tal nih gru pa bi la 8 µm (Fu ji II LC) i 10 µm (Va ri Glas VLC).Gle dis (Gladys) i sa rad ni ci [18] su upo re đi va li rub no za tva ra nje dva kom po zit na ma te ri ja la, jed nog kom po me ra, dva kon ven ci o nal na GJC i tri smGJC.Kod svih is pi ti va nih ma te ri ja la uoče ne su mi kro pu ko ti ne, a naj ma nja je bi la kod smGJC.Slič ne re zul ta te su do bi li i Še din (Sjödin) i sa rad ni ci [19], ko ji su za klju či li da je ste pen mi kro cu re nja ma nji kod smGJC i kom po me ra, ne go kod kon ven ci o nal nih GJC.Gup ta (Gup ta) i sa rad ni ci [20] su is pi ti va li mi kro cu re nje kod kom po zit nih re sta u ra ci ja sa kon ven ci o nal nim GJC i smGJC kao pod lo gom.Bo lji re zul tat, od no sno ma nji ste pen mi kro cu re nja za be le žen je na zu bi ma kod ko jih je kao pod lo ga ko ri šćen smGJC.Ka stro (Ca stro) i sa rad ni ci [21] su po re di li ste pen mi kro cu re nja kod Fu ji IX, Fu ji II (kon ven ci o nal ni GJC), Vi tre me ra (smGJC) i kom po zi ta.Re zul ta ti nji ho ve stu di je su po ka za li da je Fu ji II imao ve ći ste pen mi kro cu re nja od svih osta lih is pi ti va nih ma te ri ja la.
Po da ci iz li te ra tu re uka zu ju na či nje ni cu da je uzrok na stan ka mi kro pu ko ti ne kom plek sne pri ro de i da se kod svih re sta u ra tiv nih ma te ri la mi kro pu ko ti na ja u od re đe noj me ri, ali da je ona naj ma nja kod smGJC.Osnov ni raz lo zi za ove tvrd nje su u či nje ni ci da GJC u od no su na osta le re sta u ra tiv ne ma te ri ja le ima ju naj u skla đe ni ji ko e fi ci jent ter mič ke eks pan zi je i raz vi ja ju, pre sve ga, he mij sku ve zu sa tvr dim zub nim tki vi ma [3,22,23].Me đu tim, ne sme ju se za ne ma ri ti ni po da ci do bi je ni na osno vu te sto va za mo ra, či me je utvr đe no da svi re sta u ra tiv ni ma te ri ja li iz lo že ni ci klič nom op te re će nju tr pe pad ot por no sti na lo mlje nje (raz voj pu ko ti na) [24].Ta ot por nost kod kla sič nih i hi brid nih jo no me ra je slič na vred no sti ma kom po zi ta sa mi kro pu ni lom.Vred no sti kod kom po me ra su slič ne hi brid nim kom po zi ti ma u po čet noj fa zi, ali s ve ćom uče sta lo šću dej stva si le, gla sjo no mer na svoj stva ma te ri ja la nad vla da va ju kom po zit na.

ZAKLJUČAK
Na osno vu do bi je nih re zul ta ta mo že se za klju či ti da je bo lja ad he ziv na ve za sa tvr dim zub nim tki vi ma ostva re na pri me nom GJC Fu ji II LC mo di fi ko va nog smo lom.SEM ana li za je uka za la i na ma nju vred nost mi kro pu ko ti ne kod ove vr ste GJC u od no su na kla si čan GJC Fu ji II.

Figure 2 . 2 .
Figure 2. Close contact and continuous bond between Fuji II and hard dental tissues (better contact with enamel) Sli ka 2. In ti man i kon ti nu i ran spoj iz me đu Fu ji II i gle đi (G) i den ti na (D) (bo lji kon takt sa gle đi)

Figure 3 . 3 .
Figure 3. Adhesive fracture of Fuji II.A micro crack is visible between GIC material and hard dental tissues.Sli ka 3. Ad he ziv ni pre lom ma te ri ja la Fu ji II.GJC ma te ri jal odvo jen pu ko ti nom od tvr dih zub nih tki va.

Figure 8 .
Figure 8.The absence of microcrack in the contact area between Fuji II LC (GIC) and dentin (D) at the bottom of the cavity (×350 magnification) Sli ka 8. Od su stvo mi kro pu ko ti ne u pre de lu kon tak ta iz me đu Fu ji II LC (GJC) i den ti na (D) na dnu ka vi te ta (uve ća nje 350 pu ta)