The Efficacy of 5 % Maleic Acid , 6 % Phosphoric Acid and 17 % EDTA in Smear Layer Removal – A Scanning Electron Microscopic Investigation

Introduction Smear layer is amorphous irregular layer that contains inorganic dentin debris and organic material such as pulp tissue, odontoblastic processes, necrotic debris and microorganisms. It is present on root canal walls touched by instruments during instrumentation. The aim of this study was to compare the efficacy of 6% Phosphoric acid, 17% EDTA and 5% Maleic acid in smear layer removal using scanning electron microscope analysis. Material and Methods The study included eighty extracted teeth. All teeth were randomly assigned into the three experimental groups (17% EDTA, 5% Maleic acid, 6% Phosphoric acid) and one control group (sodium hypochlorite). Smear layer removal in all groups in apical, middle, and coronal thirds was observed using scanning electron microscope analysis. Data were analyzed using Kruskal-Wallis and Mann-Whitney tests. Also, Friedman and Wilcoxson tests were used to compare different sections in each group (α=0.05, SPSS ver. 15). Results There was no significant difference observed between three experimental groups. All tested irrigants were capable of removing smear layer (p>0.05). Also, there was a significant difference between different regions of root canals in all experimental groups except in phosphoric acid group. Conclusion The effectiveness of EDTA, Maleic acid and Phosphoric acid is comparable and all of them are efficient in removing smear layer.


INTRODUCTION
The success of root canal treatment depends on efficient cleaning and shaping of the root canal system [1].Appro priate cleaning and shaping is mainly achieved through chemomechanical instrumentation.The presence of smear layer in instrumented canals was first confirmed by Mc Comb and Smith [2].Smear layer is amorphous irregular layer containing inorganic dentin debris as well as organ ic material such as pulp tissue, odontoblastic processes, necrotic debris and microorganisms and it is present on root canal areas touched by cutting instruments [3].
There is a consensus among clinicians that smear layer can block dentinal tubules and prevent bacterial leakage consequently.Also, it has been declared that smear layer hinders bacterial colonization [4].However, in the recent years, it has been concluded that smear layer removal may enhance fluid tight seal of root canal system [5].Brännström [6] and PérezHeredia et al. [7] proved that smear layer is suitable culture media for microorganisms.It has also been revealed that smear layer can impair ef fective penetration of irrigants and sealers into dentinal tubules [8].As a result smear layer removal has been pos tulated to improve adhesion of obturation materials to dentinal walls [9].
The efficacy of various root canal irrigants on smear layer removal has been investigated.Ultrasonic instru ments, lasers, chelating agents like EDTA, citric acid, detergents and many other agents have been assessed in different studies and proved to be effective in smear layer removal [10,11].Maleic acid is a mild conditioner that has been shown effective for smear layer removal [12,13].The effectiveness of maleic acid was demonstrated in Ballal et al. [14] and Ulusoy and Görgül [15] studies; how ever, there is a controversy over effective concentration of maleic acid.Prabhu et al. [16] associated 7% of maleic acid and intertubular dentin damage.Also, 7% maleic acid greatly reduced dentin hardness [15].A wide range of concentrations of phosphoric acid (537%) have been shown to be effective in removing smear layer [7], how ever, no studies have assessed the effectiveness of different concentrations of phosphoric acid.Ayad [17] declared that smear layer was completely removed following 32% and 37% phosphoric acid irrigation.EDTA is a chelating agent commonly used to remove inorganic part of smear layer.Calt and Serper [11] reported that 17% EDTA irrigation for 2 minutes can completely remove smear layer.Crump ton et al. [18] demonstrated that 1 minute irrigation with 17% EDTA was able to completely remove smear layer.Also, both peritubular and intratubular erosion of den tin was detected following 17% EDTA irrigation for more than 1 minute [19].
Since there are no conclusive published data com paring EDTA, maleic and phosphoric acid and no study has investigated the efficacy of lower concentrations of maleic acid in smear layer removal, the present study was designed to compare the efficacy of 5% maleic acid, 6% phosphoric acid and 17% EDTA in smear layer removal using scanning electron microscope analysis.

MATERIALS AND METHODS
The present experimental study was approved by the ethical committee of Isfahan University of Medical Sci ence.Eighty freshly extracted human anterior teeth with straight canals and mature apices were included in the study.Teeth were extracted due to prosthetic and peri odontal reasons and were stored in physiological saline until used.Soft tissue was removed using a curette and a brush.Radiographs were taken to exclude any teeth with signs of calcification, resorption or previous obturation.Teeth were decoronated perpendicularly to the longitudi nal axis to standardize the root length of 13 mm and then after randomly distributed in three experimental groups (n=25) and one control group (n=5).
The working length was established using #15 K file (Mani, Touchi, Japan) until it was visible at the apical foramen (observed under magnifying loupes) and by subtracting 1 mm from this point.The apical part of the roots was sealed with melted wax and apical foramen closed to stimulate in vivo condition [20].Chemome chanical preparation was performed using stepback technique.Canals were enlarged up to the size #40 K file apically.GatesGlidden drills (Mani, Touchi, Japan) (#24) were also used to enlarge coronal thirds of canals.To control smear layer formation, all instruments were changed after preparation of 10 canals.Irrigation was performed using 1 ml of 5.25% sodium hypochlorite af ter each instrument.Final irrigation was accomplished using a #30 gauge beveled syringe with rotary and back and forth motion from apical third toward coronal third in all groups.Since the length of the needle was equal to the working length, the needle was inserted to the apical end of the canal [21,22].
Final irrigation was performed in the following man ner: in EDTA group 5 ml of 17% EDTA (Merck, Darm stadt, Germany) buffered to pH=7.8 for 1 minute followed by 5 ml of 5.25% NaOCl for 1 minute and then after 2.5 ml distilled water [23,24].In Maleic acid group: 5 ml of 5% Maleic acid (Merck, Darmstadt, Germany) for 1 minute followed by 5 ml of 5.25 % NaOCl for 1 minute and then 2.5 ml of distilled water [23,24].In Phosphoric acid group: 5 ml of 6% phosphoric acid (Merck, Darmstadt, Germany) for 1 minute followed by 5 ml of 5.25 % NaOCl and then 2.5 ml distilled water [23,24].In the control group: 1 ml of 5.25 % NaOCl and then 2.5 ml of distilled water.In all experimental groups canals were rinsed at the end of instrumentation using distilled water to remove any remaining precipitate from the canals.
All specimens were kept in distilled water at the room temperature until further processed.Canals were dried with paper points and access cavities closed with cotton pellets.Longitudinal grooves were prepared on the buccal and lingual tooth surfaces of each tooth without penetrat ing into canals.Teeth were split in two equal halves us ing a chisel and prepared for SEM analysis.All specimens were dehydrated using ethyl alcohol and gold sputtered using ion sputter and examined using SEM (Cam scan MV 2300, Oxford instrument, UK) in three different sec tions, coronal (911 mm from apex), middle (67 mm from apex) and apical (12 mm from apex) at 2,500× mag nification.In a blind manner, three investigators analyzed the photomicrographs for the evaluation of the presence or absence of smear layer on the surface of root canals or in dentinal tubules using 8score system introduced by Khademi et al. [25], where each score means: • 1 -the surface is devoid of debris and smear layer;

RESULTS
Obtained results are summarized in the Tables 1 and 2. Figures 14 represent different sections of the selected specimens.
All specimens in the control group were completely covered with smear layer and debris.There was no sig nificant difference between maleic acid/EDTA (p=0.335) and maleic acid/phosphoric acid (p=0.171)except in the coronal third in the ability to remove smear layer.Also, EDTA and phosphoric acid (p=0.731)revealed no signifi cant differences in their smear layer removal capability.All experimental groups showed significant difference with the control group (p<0.001).
There was a significant difference in the efficacy of ir rigants to remove smear layer among different regions of the root canals (apical, middle and coronal third) in the experimental groups.The ability of maleic acid to remove smear layer decreased from coronal to apical third.Phos phoric acid showed the same effectiveness in different re gions of the root canal; however, EDTA effectiveness was similar in middle and coronal thirds and it diminished in the apical third.In the control group the effectiveness of irrigants was the same in all regions.

DISCUSSION
Smear layer has been described as an amorphous irregular layer containing inorganic dentin debris as well as organic materials like pulp tissue, odontoblastic processes, necrotic debris and microorganisms [26].Removal of smear layer may enhance tight seal of root canal systems [5].Different methods and chemical agents have been in troduced for smear layer removal.In the present study a wellknown chelating agent EDTA, maleic acid (mild or ganic acid) and phosphoric acid (strong acid) commonly used to remove smear layer in dentistry were assessed.The efficacy of 10% maleic acid in smear layer removal has been confirmed; however, its drawback is deminerali zation of intertubular dentin after frequent use.As far as we are concerned, there is no published study comparing EDTA, phosphoric acid and maleic acid at the same con centration as these used in the present study.
In the current study, all three irrigants were effective in removing smear layer and no significant difference was observed between experimental groups.Calt and Ser per [19] reported that 1 and 10 minutes irrigation using 17% EDTA can efficiently remove smear layer; however, dentin erosion was detected following 10 minutes use of EDTA.Also in another study it was declared that EDTA requires the application time of not less than 15 minutes for optimal results [27].In the present study we assessed the efficacy of 17% EDTA for 1 minute and results were in accordance with other studies [28].It was concluded that 17% EDTA is effective in smear layer removal after application of 1 minute and no signs of dentin erosion were observed.Also the results of the present study con firmed that EDTA is more effective in the coronal and middle thirds compared to the apical third [7,24].There was a significant difference in the ability of EDTA to re move smear layer in different sections of the root canal.Although apical preparation was performed up to the ISO size #40, EDTA was not able to efficiently remove smear layer from the apical third.This observation may be attributed to increased surface tension of EDTA and its mechanism of action.The exchange of calcium ions from dentin with hydrogen ions decreases the pH and may diminish the efficacy of EDTA in apical thirds over time.Also, we used 5 ml of irrigants as it was proposed by Garberoglio and Becce [29].They showed that 5 ml final rinse with EDTA is as effective as 10 or 15 ml irrigation.
Prabhu et al. [16] stated that 10% maleic acid is effec tive in removing smear layer; however, dentin erosion was confirmed in SEM analysis.In the present study the ef fectiveness of 5% maleic acid was assessed.We concluded that 5% maleic acid is effective in smear layer removal and no dentin destruction was observed.There was a signifi cant difference in the efficacy of maleic acid to remove smear layer in different sections of teeth.Better efficacy of maleic acid in the coronal third compared to the apical third may be attributed to the availability of the solution in the coronal third.
Wide concentration range of phosphoric acid has been proposed for smear layer removal [7] and there is no firm consensus regarding the optimal concentration.The ef ficacy of 37% phosphoric acid in removing smear layer was shown in the study of Prado et al. [30].PérezHeredia et al. [7] hypothesized that high concentration of phos phoric acid can stimulate greater extraction of calcium ions from dentin.Hence, in the present study the efficacy of 6% phosphoric acid was assessed and found effective in removing smear layer.These findings are in accordance with the study of Takeda et al. [31].
There was no significant difference between EDTA and maleic acid in removing smear layer except in the coronal third.Both EDTA and maleic acid were equally effective in the middle third without any statistical difference which is in accordance with the study of Ballal et al. [14].Con trary to that study where authors revealed 7% maleic acid performed better than 17% EDTA, in the present study EDTA was more effective than 5% maleic acid in the api cal third.These controversies may be attributed to dif ferent concentrations of maleic acid used.Also, contrary to the studies of Ballal et al. [14] and Prabhu et al. [16] there was a significant difference in the efficacy of maleic acid and EDTA in the coronal third.This finding may be explained by the fact that different scoring systems and needle gauge were used.
There was no significant difference between EDTA and 6% phosphoric acid in smear layer removal ability.However, in the study of Prado et al. [30] it was con cluded that 37% phosphoric acid is more effective than 17% EDTA in removing smear layer and this difference may be explained by the fact that different concentrations of phosphoric acid were assessed.However, it should be mentioned that there is a direct relation between decal cifying capacity of phosphoric acid and its concentration [7].Decalcifying capacity of 15% EDTA is higher than that of 5% phosphoric acid.This fact may help clinicians to choose the best irrigant with the least side effects.

CONCLUSION
According to the results of the present study it can be concluded that EDTA, phosphoric and maleic acids are ca pable of removing smear layer.There is no difference be tween EDTA and phosphoric acid in the ability to remove smear layer.However, decalcifying capacity of 15% EDTA is much greater than that of 5% phosphoric acid.There fore, phosphoric acid may be an appropriate alternative for EDTA.All irrigation solutions have their limits and the search for an ideal root canal irrigant should continue.

KRATAK SADRŽAJ
Uvod Raz ma zni sloj je bez o blič an, ne pra vil an sloj ko ji se sa sto ji od neo r gan skog de la, den tin skog de bri sa i or gan skog ma te ri ja la, osta ta ka pulp nog tki va, odon to bla stič nih pro ce su sa, ne kro tič nog ma te ri ja la i mi kro or ga ni za ma.On se na la zi na zi do vi ma ka na la ko re na zu ba, a na sta je kao po sle di ca kon tak ta in stru me na ta sa zi do vi ma ka na la to kom in stru men ta ci je.Cilj is tra ži va nja bio je da se utvr di efi ka snost fos for ne ki se li ne (6%), ED TA (17%) i ma le in ske ki se li ne (5%) u ukla nja nju raz ma znog slo ja pri me nom ske ningelek tron ske mi kro sko pi je (SEM).Ma te ri jal i me to de ra da Is pi ta no je 80 eks tra ho va nih zu ba, ko ji su me to dom slu čaj nog iz bo ra svr sta ni u tri eks pe ri men tal ne gru pe u od no su na to ko ja je ki se li na pri me nje na i jed nu kon trol nu gru pu uzo ra ka, na ko ji ma je pri me njen na tri jum-hi po hlo rit.Kva li tet ukla nja nja raz ma znog slo ja u svim gru pa ma, i to u api kal noj, sred njoj i ko ro nar noj tre ći ni ka na la, ana li zi ran je pri me nom SEM.Poda ci su ob ra đe ni Kra skal-Vo li so vim (Kru skal-Wa llis) i Man-Vit ni je vim (Mann-Whit ney) te sto vi ma.Za po re đe nje raz li či tih pre se ka istog zu ba ko ri šće ni su Frid ma nov (Fri ed man) i Vil kok so nov (Wil co xon) test (α=0,05, SPSS ver.15).Re zul ta ti Ni je utvr đe na sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u kva li te tu ukla nja nja raz ma znog slo ja iz me đu tri eks pe ri men tal ne gru pe.Svi ana li zi ra ni iri gan si su uspe šno uklo ni li raz ma zni sloj (p>0,05).Po tvr đe na je sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u ukla nja nju raz ma znog slo ja po mo ću ana li zi ra nih iri gan sa iz me đu raz li či tih de lo va ka na la osim u gru pi uzo ra ka gde je pri me nje na fos for na ki se li na.Za klju čak Efi ka snost ED TA, ma le in ske i fos for ne ki se li ne u ukla nja nju raz ma znog slo ja bi la je slič na, a svi iri gan si su uspe šno uklo ni li raz ma zni sloj.Ključ ne re či: ske ning-elek tron ski mi kro skop; raz ma zni sloj; ma le in ska ki se li na; fos for na ki se li na; ED TA UVOD Uspeh en do dont skog le če nja za vi si od kva li tet nog či šće nja i ob li ko va nja en do dont skog pro sto ra [1].Od go va ra ju ća pre pa ra ci ja ka na la ko re na zu ba uglav nom se po sti že po mo ću he mo me ha nič ke in stru men ta ci je.Po sto ja nje raz ma znog slo ja kod ob ra đe nih ka na la ko re na pr vi put su po tvr di li Me komb (McComb) i Smit (Smith) [2].Raz ma zni sloj je bez o bliča n, ne pra vila n sloj ko ji se sa sto ji od neo r gan skog de la (den tin skog de bri sa) i or gan skog ma te ri ja la (osta ta ka pulp nog tki va, odon to bla stič nih pro ce su sa, ne kro tič nog ma te ri ja la i mi kro or ga ni za ma).Na la zi se na zi do vi ma ka na la ko re na, gde na sta je kao po sle di ca kon tak ta in stru men ta sa zi do vi ma to kom ob ra de ka na la [3].
Me đu kli nič kim le ka ri ma vla da mi šlje nje da raz ma zni sloj mo že blo ki ra ti den tin ske ka na li će i spre či ti pro la zak bak te ri ja u du blje de lo ve den ti na.Ta ko đe se sma tra da raz ma zni sloj spre ča va bak te rij sku ko lo ni za ci ju den ti na [4].Me đu tim, po sled njih ne ko li ko go di na je ipak usta no vlje no da raz ma zni sloj tre ba uklo ni ti, jer se on da po bolj ša va kon takt ma te ri ja la za op tu ra ci ju sa zi do vi ma ka na la [5].Bren strem (Brännström) [6] i Pe rezEre di ja (PérezHe re dia) i sa rad ni ci [7] su po ka za li da je raz ma zni sloj po go dan za raz voj mi kro or ga ni za ma.Ta ko đe, raz ma zni sloj mo že spre či ti bli ski kon takt s iri gan som ili ma te ri ja lom za op tu ra ci ju [8].Sto ga se pre po ru ču je ukla nja nje raz ma znog slo ja po za vr še noj pre pa ra ci ji ka na la [9].
Ukla nja nje raz ma znog slo ja raz li či tim iri gan si ma če sto je bi la te ma is tra ži va nja.Ul tra zvuk, la se ri, he lat na sred stva, kao što je ED TA, li mun ska ki se li na, de ter džent i mno ga dru ga sred stva po ka za la su se efi ka snim u ukla nja nju raz ma znog slo ja [10,11].Ma le in ska ki se li na je bla ga ki se li na ko ja vr lo efi ka sno ukla nja raz ma zni sloj [12,13].Spo sob nost ma le in ske ki se li ne da uklo ni raz ma zni sloj po ka za na je u stu di ji Ba la la (Bal lal) i sa rad ni ka [14] i Ulu so ja (Ulu soy) i Ger gi la (Görgül) [15].Ipak, pi ta nje naj de lo tvor ni je kon cen tra ci je ma le in ske ki se li ne i da lje je otvo re no.Pra bu (Prab hu) i sa rad ni ci [16] su utvr di li da upo tre ba sed mo pro cent ne ma le in ske ki se li ne mo že ošte ti ti in ter tu bu lar ni den tin.Ta ko đe, ma le in ska ki se li na od 7% znat no sma nju je tvr do ću den ti na [15].Ši rok ras pon kon cen tra ci ja fos for ne ki se li ne (5-37%) po ka zao se efi ka snim u ukla nja nju raz ma znog slo ja [7], me đu tim, ni je bi lo stu di je ko ja bi ja sno utvr di la efi ka snost raz li či tih kon cen tra ci ja fos for ne ki se li ne.Ajad (Ayad) [17] je usta no vio da fos for na ki se li na u kon cen tra ci ji od 32% i 37% uspe šno ukla nja raz ma zni sloj.ED TA je he li ra ju ći agens ko ji se obič no ko ri sti za ukla nja nje neo r gan skog de la raz ma znog slo ja.Kalt (Calt) i Ser per (Ser per) [11] su usta no vi li da ED TA u kon cen tra ci ji od 17% za dva mi nu ta mo že pot pu no uklo ni ti raz ma zni sloj, dok su Kramp ton (Crump ton) i sa rad ni ci [18] po ka za li da je za to do vo ljan mi nut iri ga ci je ovom ki se li nom.S dru ge stra ne, po tvr đe na je pe ri tu bu lar na i in tra tu bu lar na ero zi ja den ti na na kon iri ga ci je du že od mi nu ta [19].
Bu du ći da ne ma do volj no stu di ja ko je su po re di le efi ka snost ED TA, ma le in ske i fos for ne ki se li ne, kao ni stu di ja ko je su is pi ti va le efi ka snost ma njih kon cen tra ci ja ma le in ske ki se li ne u ukla nja nju raz ma znog slo ja, ovo is tra ži va nje ima lo je cilj da upo re di de lo va nje pe to pro cent ne ma le in ske ki se li ne, še sto pro cent ne fos for ne ki se li ne i ED TA u kon cen tra ci ji od 17% na ukla nja nje raz ma znog slo ja pri me nom ske ningelek tron ske mi kro sko pi je (SEM).

MATERIJAL I METODE RADA
Iz vo đe nje eks pe ri men tal ne stu di je odo brio je Etič ki ko mi tet Uni ver zi te ta me di cin skih zna nja u Is fa ha nu, u Ira nu.Is pi ta no Stomatološki glasnik Srbije.2013;60(4):191-199 je 80 sve že eks tra ho va nih pred njih zu ba s pra vim ka na li ma i za vr še nim ra stom ko re na.Zu bi su iz va đe ni iz pro te tič kih i pa ro don tal nih raz lo ga.Do iz vo đe nja eks pe ri me nta zu bi su ču va ni u fi zi o lo škom ras tvo ru.Me ka tki va su uklo nje na po mo ću ki re te i čet ki ce.Ra di o lo ški snim ci svih zu ba su ura đe ni ka ko bi is klju či li zu be sa zna ko vi ma kal ci fi ka ci je, re sorp ci je ili pret hod no op tu ri sa ne zu be.Na kon ukla nja nja kru ne zu ba, ko re ni su stan dar di zo va ni na du ži nu od 13 mm i me to dom slu čaj nog iz bo ra ras po re đe ni u tri jed na ke eks pe ri men tal ne gru pe od po 25 uzo ra ka i kon trol nu gru pu, ko ju je či ni lo pet uzo ra ka.
Rad na du ži na je utvr đe na po mo ću Ker in stru men ta #15 (Ma ni, To uc hi, Ja pan).Ka da je in stru ment po stao vi dljiv na apek su (po sma tra no pod lu pom), od te vred no sti je od u zet 1 mm.Api kal ni deo ko re na za tvo ren je vo skom da bi si mu li ra li uslo ve in vi vo [20].He mo me ha nič ka ob ra da ka na la je ura đe na pri me nom teh ni ku stepbek (engl.stepback).Api kal ni deo ka na la je ob ra đen do ve li či ne #40.GejtsGli de no vi (Ga tes-Glid den) in stru men ti (Ma ni, To uc hi, Ja pan) #2-#4 ko ri šće ni su za ob ra du ko ro nar nog de la ka na la.Da bi do šlo do stva ra nja kon zi stent nog raz ma znog slo ja, in stru men ti su za me nje ni no vim na kon pre pa ra ci je 10 ka na la.Za is pi ra nje ka na la ko ri šćen je 1 ml na tri jumhi po hlo ri ta (Na OCl) u kon cen tra ci ji od 5,25% po sle sva kog in stru men ta.Po sled nje is pi ra nje ka na la ko re na zu ba oba vlje no je po mo ću za ko še ne igle #30 kru žnim po kre ti ma na predna zad od api kal nog de la ka ko ro nar nom de lu ko re na.S ob zi rom na to da je du ži na igle bi la jed na ka rad noj du ži ni, igla je po sta vlje na u api kal ni deo ka na la [21,22].
Po sled nje is pi ra nje ka na la u pr voj eks pe ri men tal noj gru pi iz ve de no pri me nom 5 ml ED TA u kon cen tra ci ji od 17% (Merck, Darm stadt, Ne mač ka) pu fe ri zo va nom na pH 7,8 to kom jed nog mi nu ta, na kon to ga pri me nom 5 ml Na OCl od 5,25% to kom jed nog mi nu ta, a po tom sa 2,5 ml de sti lo va ne vo de [23,24].U dru goj eks pe ri men tal noj gru pi pri me nje no je 5 ml pe to pro cent ne ma le in ske ki se li ne (Merck, Darm stadt, Ne mač ka) to kom jed nog mi nu ta, na kon to ga 5 ml Na OCl od 5,25% ta ko đe je dan mi nut, a na kra ju 2,5 ml de sti lo va ne vo de [23,24].U tre ćoj eks pe ri men tal noj gru pi po sled nje is pi ra nje ka na la vr še no je pri me nom 5 ml še sto pro cent ne fos for ne ki se li ne (Merck, Darm stadt, Ne mač ka) to kom jed nog mi nu ta, za tim 5 ml Na OCl od 5,25%, a po tom 2,5 ml de sti lo va ne vo de [23,24].U kon trol noj gru pi uzo ra ka pri me nje ni su 1 ml Na OCl od 5,25% i 2,5 ml de sti lo va ne vo de.U svim gru pa ma na kra ju iri ga ci je ka na li su is pra ni de sti lo va nom vo dom, ka ko bi se uklo nio pre o sta li ta log iz ka na la.
Svi uzor ci su ču va ni u de sti lo va noj vo di na sob noj tem pe ra tu ri do pri pre me za SEM.Ka na li su po su še ni pa pir nim po e nima, a pri stup ni ka vi te ti za tvo re ni pa muč nim ku gli ca ma.Na bu kal noj i lin gval noj stra ni ko re na na pra vlje ni su uz du žni žle bo vi.Zu bi su po tom po de lje ni u dva jed na ka de la i pri pre mlje ni za SEM ana li zu.Svi uzor ci su de hi dri ra ni etilal ko ho lom, ob lo že ni zla tom i ana li zi ra ni po mo ću SEM (Can scan MV 2300, Ox ford in stru ment, UK) pri uve ća nju od 2.500 pu ta.Sva ki ko ren je bio po de ljen na tri de la: ko ro nar ni (9-11 mm od apek sa), sred nji (6-7 mm od apek sa) i api kal ni (1-2 mm od apek sa).Ko ri ste ći tzv.sle pu me to du tri is tra ži va ča su ana li zi ra la mi kro fo to gra fi je da bi pro ce ni li po sto ji li raz ma zni sloj na zi du ka na la i u den tin skim ka na li ći ma.Za ana li zu je pri me njen si stem od osam bo do va ko ji su uve li Ha de mi (Kha de mi) i sa rad ni ci [25], gde sva ki bod ozna ča va sle de će: • 1 -na zi du ka na la ne ma de bri sa, ni ti raz ma znog slo ja; • 2 -na zi du ka na la ne ma raz ma znog slo ja, ali ima ma lo de bri sa; • 3 -zid ka na la je čist, a raz ma zni sloj i de bris ra štr ka ni po po vr ši ni; • 4 -zid ka na la je čist, ali se raz ma zni sloj i de bris mo gu uoči ti; • 5 -či sta po vr ši na ka na la je ma lo ve ća od one po kri ve ne de bri som; • 6 -sko ro po lo vi na raz ma znog slo ja i de bri sa je uklo nje na; • 7 -ve ći deo raz ma znog slo ja i de bri sa je za o stao na zi du ka na la; • 8 -po vr ši na ka na la pot pu no je po kri ve na raz ma znim slo jem i de bri som.Po da ci su ana li zi ra ni Kra skal-Vo li so vim (Kru skal-Wa llis) i Man-Vit ni je vim (Mann-Whit ney) te sto vi ma.Za po re đe nje raz li či tih pre se ka u okvi ru jed ne gru pe ko ri šće ni su Frid ma nov (Fri ed man) i Vil kok so nov (Wil co xon) test (α=0,05, SPSS ver.15, Chi ca go, IL, SAD).

REZULTATI
Do bi je ni re zul ta ti su da ti u ta be la ma 1 i 2. Sli ke 1-4 pri ka zu ju raz li či te pre se ke iza bra nih uzo ra ka.
Svi uzor ci u kon trol noj gru pi bi li su pot pu no pre kri ve ni raz ma znim slo jem i de bri som.Ne po sto ji sta ti stič ki zna čaj na raz li ka iz me đu ma le in ske ki se li ne i ED TA (p=0,335) i ma le in ske i fos for ne ki se li ne (p=0,171) u spo sob no sti ukla nja nja raz ma znog slo ja, osim u ko ro nar nom de lu ka na la.Ta ko đe, ni je bi lo sta ti stič ki zna čaj ne raz li ke iz me đu ED TA i fos for ne ki se li ne ni u jed nom pre se ku zu ba (p=0,731).Sve eks pe ri men tal ne gru pe su po ka za le sta ti stič ki zna čaj nu raz li ku u po re đe nju s kon trol nom gru pom (p<0,001).
Sta ti stič ki zna čaj na raz li ka je utvr đe na iz me đu raz li či tih pre se ka u ka na lu (api kal ni, sred nji i ko ro nar ni) u svim eks pe ri men tal nim gru pa ma.Spo sob nost ma le in ske ki se li ne da uklo ni raz ma zni sloj sma nji vao se od ko ro nar ne ka api kal noj tre ći ni.Fos for na ki se li na je po ka za la istu efi ka snost u raz li či tim re gi ja ma u ka na lu, dok je ED TA bi la slič no efi ka sna u sred njoj i ko ro nar noj tre ći ni, a ma nje u api kal noj.U kon trol noj gru pi de lo tvor nost ukla nja nja raz ma znog slo ja bi la je jed na ka u svim re gi ja ma.

DISKUSIJA
Raz ma zni sloj se mo že opi sa ti kao bez o blič ni, ne pra vil ni sloj ko ji se sa sto ji od neo r gan skog de la -den tin skog de bri sa i or gan skog ma te ri ja la -pul pe, odon to bla stič nih pro ce su sa, ne kro tič nog ma te ri ja la i mi kro or ga ni za ma [26].Ukla nja nje raz ma znog slo ja po bolj ša va do bro zap ti va nje en do dont skog pro sto ra [5].
Raz li či te me to de i he mij ski agen si se ko ri ste za ukla nja nje raz ma znog slo ja.U na šoj stu di ji je is pi ta na efi ka snost ED TA, ma le in ske ki se li ne (bla ge or gan ske ki se li ne) i fos for ne ki se li ne (ja ka ki se li na) za ukla nja nje raz ma znog slo ja.Efi ka snost de se to pro cent ne ma le in ske ki se li ne u ukla nja nju raz ma znog slo ja je po tvr đe na, me đu tim, ova ki se li na do vo di do de mi ne ra li za ci je in ter tu bu lar nog den ti na na kon če ste upo tre be.Auto ri ma ovog ra da ni je po zna ta stu di ja ko ja po re di efi ka snost ED TA, fos for ne i ma le in ske ki se li ne (kon cen tra ci je ko je su upo re đe ne u na šoj stu di ji) u ukla nja nju raz ma znog slo ja.
U na šoj stu di ji sva tri iri gan sa su bi la vr lo de lo tvor na u ukla nja nju raz ma znog slo ja, ta ko da ni je utvr đe na sta ti stič ki zna čaj na raz li ka iz me đu is pi ta nih eks pe ri men tal nih gru pa.Kalt i Ser per [19] su za pa zi li da iri ga ci ja po mo ću ED TA u kon cen tra ci ji od 17% to kom jed nog i de set mi nu ta do vo di do efi ka snog ukla nja nja raz ma znog slo ja.Oni su ta ko đe usta no vi li da iri ga ci ja pri me nom ove ki se li ne to kom de set mi nu ta mo že do ve sti do ero zi je den ti na na zi du ka na la ko re na.U dru goj stu di ji je utvr đe no da ED TA tre ba ko ri sti ti 15 mi nu ta da bi se po sti gli op ti mal ni re zul ta ti [27].U na šoj stu di ji je pro ce nji va na efi ka snost ED TA od 17% to kom jed nog mi nu ta, a do bi je ni re zul ta ti su u skla du s na la zi ma dru gih stu di ja [28].Za klju čak je da ova ki se li na efi ka sno ukla nja raz ma zni sloj dok se zna ci ero zi je den ti na ne is po lje.Ta ko đe, re zul ta ti ovog is tra ži va nja su po tvr di li da je ED TA efi ka sni ja u ko ro nar noj i sred njoj tre ći ni u od no su na api kal nu [7,24].Bi lo je sta ti stič ki zna čaj ne raz li ke u spo sob no sti ED TA da uklo ni raz ma zni sloj u raz li či tim de lo vi ma ka na la ko re na.Iako je pre pa ra ci ja api kal nog de la ka na la do sti gla ve li či nu #40, ki se li na ni je bi la u mo guć no sti da efi ka sno uklo ni raz ma zni sloj u api kal noj tre ći ni ka na la.Ovaj na laz se mo že tu ma či ti ve ćem po vr šin skom na po nu ED TA, kao i nje go vom me ha ni zmu de lo va nja.Raz me na jo na kal ci ju ma s jo nom vo do ni ka iz den ti na sma nju je pH vred nost, što mo že sma nji ti efi ka snost ED TA u api kal noj tre ći ni ka na la.U na šoj stu di ji je ko ri šće no 5 ml iri gan sa, kao što je pred lo že no u stu di ji Gar be ro lja (Gar be ro glio) i Be čea (Bec ce) [29].Oni su po ka za li da je 5 ml ED TA efi ka sno kao i 10 ili 15 ml istog iri gan sa.
Pra bu i sa rad ni ci [16] na vo de da je de se to pro cent na ma le in ska ki se li na efi ka sna u ukla nja nju raz ma znog slo ja; ipak i oni su usta no vi li ero zi ju zu ba ko ri ste ći SEM ana li zu.U na šem is tra ži va nju je po tvr đe no da je pe to pro cent na ma le in ska ki se li na de lo tvor na u ukla nja nju raz ma znog slo ja, ali ošte će nja den ti na ni su za be le že na.Utvr đe na sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u efi ka sno sti ma le in ske ki se li ne u ukla nja nju raz ma znog slo ja u ko ro nar nom de lu u od no su na api kal nu tre ći nu u na šoj stu di ji mo že se pri pi sa ti ve ćoj do stup no sti iri gan sa u ko ro nar nom de lu ka na la.
Pred lo žen je ši ro ki ras pon kon cen tra ci ja fos for ne ki se li ne ko je su efi ka sne u ukla nja nju raz ma znog slo ja [7], te do go vor oko op ti mal ne kon cen tra ci je ne po sto ji.Efi ka snost fos for ne ki se li ne u kon cen tra ci ji od 37% u ukla nja nju raz ma znog slo ja pri ka za na je u stu di ji Pra da (Pra do) i sa rad ni ka [30].Pe rezEre di ja i sa rad ni ci [7] pret po sta vlja ju da vi so ka kon cen tra ci ja fos for ne ki se li ne mo že pod sta ći bo lju eks trak ci ju kal ci ju mo vih jo na iz den ti na.U na šem is tra ži va nju še sto pro cent na fos for na ki se li na bi la je efi ka sna u ukla nja nju raz ma znog slo ja.Ovi re zul ta ti su u skla du s na la zi ma stu di je Ta ke de (Ta ke da) i sa rad ni ka [31].
Ni je utvr đe na sta ti stič ki zna čaj na raz li ka iz me đu ED TA i ma le in ske ki se li ne u ukla nja nju raz ma znog slo ja u raz li či tim de lo vi ma ka na la osim u ko ro nar nom.ED TA i ma le in ska ki se li na su bi le jed na ko de lo tvor ne u sred njoj tre ći ni ka na la ko re na, bez sta ti stič ki zna čaj ne raz li ke, što je u skla du sa za pa ža njem Ba la la i sa rad ni ka [14].Auto ri te stu di je su uoči li da pri me na sed mo pro cent ne ma le in ske ki se li ne da je bo lje re zul ta te od ED TA u kon cen tra ci ji od 17% u api kal noj tre ći ni, što je su prot no na la zi ma na še stu di je, gde je ED TA bi la efi ka sni ja od pe to pro cent ne ma le in ske ki se li ne.Ova raz li ka se mo že ob ja sni ti raz li či tim kon cen tra ci ja ma ma le in ske ki se li ne ko ja je ko ri šće na u ovim eks pe ri men ti ma.Ta ko đe, utvr đe na je sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u re zul ta ti ma stu di je Ba la la i sa rad ni ka [14] i Pra bua i sa rad ni ka [16] u po gle du efi ka sno sti ma le in ske ki se li ne i ED TA u ko ro nar noj tre ći ni ka na la.Ovaj na laz mo že se ob ja sni ti či nje ni com da su ko ri šće ni raz li či ti si stem bo do va nja i igle za iri ga ci ju.
U na šoj stu di ji ni je za be le že na sta ti stič ki zna čaj na raz li ka iz me đu ED TA u kon cen tra ci ji od 17% i še sto pro cent ne fos for ne ki se li ne u spo sob no sti ukla nja nja raz ma znog slo ja.U stu di ji Pra da i sa rad ni ka [30], me đu tim, utvr đe no je da je fos for na ki se li na u kon cen tra ci ji od 37% de lo tvor ni ja od ED TA od 17% u ukla nja nju raz ma znog slo ja, a ova raz li ka se mo že ob ja sni ti či nje ni com da su ko ri šće ne raz li či te kon cen tra ci je fos for ne ki se li ne u ovim stu di ja ma.Tre ba na po me nu ti da po sto ji di rekt na ve za iz me đu kon cen tra ci je fos for ne ki se li ne i nje ne de kal ci fi ku ju će spo sob no sti [7].De kal ci fi ku ju ći ka pa ci tet ED TA od 15% je ve ći od ka pa ci te ta pe to pro cent ne fos for ne ki se li ne.Ove či nje ni ce po ma žu kli nič kim le ka ri ma da oda be ru iri gans s naj ma nje ne že lje nih efe ka ta.

ZAKLJUČAK
Pre ma re zul ta ti ma na še stu di je mo že se za klju či ti da su ED TA, fos for na ki se li na i ma le in ska ki se li na efi ka sne u ukla nja nju raz ma znog slo ja.Ni je bi lo raz li ke iz me đu ED TA i fos for ne ki se li ne u spo sob nost ukla nja nja raz ma znog slo ja.Me đu tim, de kal ci fi ku ju ći ka pa ci tet ED TA u kon cen tra ci ji od 15% je mno go ve ći ne go ka pa ci tet pe to pro cent ne fos for ne ki se li ne.Sto ga fos for na ki se li na mo že bi ti do bra za me na za ED TA.Svi iri gan si ima ju svo ja ogra ni če nja, pa se po tra ga za ide al nim en do dont skim iri gan som na sta vlja.

ZAHVALNICA
Za hva lju je mo na po dr šci Is tra ži vač kom cen tru Sto ma to lo škog fa kul te ta Uni ver zi te ta u Is fa ha nu, u Ira nu.