Marginal Seal Evaluation of Self-Etch Flowable Composite Materials

Ognjenka Janković1, Irena Kuzmanović Radman1, Tijana Adamović2, Sanja Ilić3, Aleksandra Djeri1, Renata Josipović1 Department of Restorative Dentistry, Dental Study Program, Faculty of Medicine, University of Banja Luka, Banja Luka, Republika Srpska, Bosnia and Herzegovina; Department of Periodontology, Dental Study Program, Faculty of Medicine, University of Banja Luka, Banja Luka, Republika Srpska, Bosnia and Herzegovina Department of Dentistry, Banja Luka, Republika Srpska, Bosnia and Herzegovina


INTRODUCTION
Currently, composites are the most commonly used ma terials in restorative dentistry.They have outstanding aesthetic characteristics, improved mechanical properties (wear resistance, pressure and tensile strength, elasticity) and significant biological qualities [1,2].However, despite numerous positive characteristics, composite materials have several disadvantages such as: polymerization con traction, porosity, high coefficient of thermal expansion, therefore, they have been continuously improved [2,3,4].As a result of polymerization contraction, different linear coefficient of thermal expansion and inadequate bond between composite materials and hard dental tis sue, microcracks can be found between composite fill ings and hard dental tissue with consequent microleakage, i.e. penetration of microorganisms and oral fluids to the pulp.Clinical manifestations of microleakage are marginal discoloration of restoration, dental pain, development of secondary caries and eventually damage of pulpdentin complex [5,6].Due to introduction of enamel etching and adhesive systems that mediate bond between composite components and teeth as well as modified adhesive prep aration techniques, the incidence of microcracks has been reduced significantly [710].
Technological development of lightactivating compos ite materials has contributed to the introduction of new types of composite materials.One of the innovations is the introduction of selfetching flowable composites.They represent a significant step forward in adhesive dentistry, because they combine adhesive and composite materi als in one material.They allow bonding directly to tooth structure as a part of minimally invasive therapy but also simplify otherwise very complex restorative procedure because special preparation of enamel and dentin prior to the application of material in the cavity is not required.
The aim of this study was to assess marginal seal using dye penetration method in class V cavities restored with selfetching flowable composite material Vertise Flow and various lightcuring polymerization techniques.

MATERIALS AND METHODS
Sixty human teeth (30 premolars and 30 molars) extracted for orthodontic or periodontal reasons were used in the study.All teeth were cleaned and kept in 70 % alcohol until the experiment was performed.Two class V cavity preparations (3×2×2 mm) on buccal and lingual tooth surfaces were performed in all teeth.Cavities on the buc cal surfaces were restored using self etch flowable com posite Vertise Flow (Kerr Dental Products).After finishing preparation, the cavity was rinsed and dried, the material was placed in the thickness of 0.5 mm (using a brush) and cured for 20 seconds which after a second set of composite layer was applied.This layer was applied without using the brush, cured for 20 seconds, finished and polished using paper discs and rubber bands of different sizes (Dental Medical).Cavities on the lingual surfaces were restored with composite material Tetric Flow (Ivoclar Vivadent), following standard procedure: cavity preparation, applica tion of self etch primer (AdheSe VivaPen), polymerization for 10 seconds, application of flowable composite material, polymerization for 20 seconds, finishing and polishing of restoration using polishing paper discs and rubber bands of different sizes (Dental Medical).
All restorations were cured using classical, soft start and pulse polymerization techniques.LED lamp Bluephase C8 (Ivoclar Vivadent), which supports High Power, Low Power and SoftStart programs was used for polymerization.After placing restorations all teeth were stored in a thermostat at 37°C in conditions of relative hu midity (teeth wrapped in wet cotton) for a period of seven days.After this period, each tooth surface was coated with two layers of nail varnish, except for the restoration and the immediate area around it in the width of 1mm.
Microleakage was assessed semiquantitatively, using dye and silver nitrate solution.The teeth were immersed in 50 % solution of silver nitrate for six hours, washed under running water for 60 seconds and then immersed in photo developer for 2 hours.After nail varnish removal with a sharp instrument, the teeth were split in bucco lingual direction through the middle part of the filling using diamond disc.Using a stereoloups with microscop ic magnification, linear dye penetration was assessed six times on the occlusal and gingival part of restorations and obtained results were expressed in micrometres (µm).
Average dye penetration in intact molars restored with Vertise Flow and polymerized using conventional poly merization technique was 3.41 µm.Greater dye penetra tion in Class V cavities was observed on the gingival (5.44 µm) than on the occlusal wall (1.38 µm).This difference was not statistically significant.The average dye penetra tion for Tetric Flow was 4.23 µm.Greater dye penetration was noted on the occlusal (4.34 µm) compared to the gin gival wall (4.11 µm) but the difference was not significant (Table 2).Mean dye penetration in intact molars restored with Vertise Flow and polymerized using softstart curing technique was 1.25 µm.Greater dye penetration in Class V cavities was observed on the gingival (1.82 µm) than on the occlusal wall (0.69 µm).The average dye pene tration in Tetric Flow restorations was 4.23 µm.Greater dye penetration was observed on the gingival (7.13 µm) than on the occlusal wall (1.33 µm) (Table 3).Analysis of the results showed better marginal seal with Vertise Flow which was statistically significant (p=0.039).
Mean dye penetration in intact molars restored with Ver tise Flow and polymerized using pulse polymerization tech nique was 1.02 µm.Greater dye penetration was observed on the occlusal (1.04 µm) compared to the gingival wall (1.01 µm).The average dye penetration with Tetric Flow was 4.35 µm.Greater dye penetration was noted also on the occlusal (4.76 µm) than on the gingival wall (3.93 µm).There was statistically significant difference between values obtained for the tested composites (p=0.001).Dye penetra tion was significantly greater for Tetric Flow (Table 4).
Mean dye penetration in intact premolars restored with Vertise Flow and polymerized using conventional poly merization technique was 1.14 μm.Greater dye penetra tion was observed on the gingival (1.76 μm) compared to the occlusal wall (0.51 μm) (Table 6).The average dye penetration for Tetric Flow was 3.90 μm.For this ma terial greater dye penetration was noted on the gingival (4.34 μm) compared to the occlusal wall (3.45 μm).There was statistically significant difference in dye penetration between the tested composites (p=0.008).The total dye penetration was significantly lower for Vertise Flow.
Mean dye penetration in intact premolars restored with Vertise Flow polymerized using softstart curing technique was 0.75 μm.Greater dye penetration was ob served on the gingival (1.08 μm) than on the occlusal wall (0.41 μm) (Table 7).The average dye penetration for Tet ric Flow was 3.15 μm.Greater dye penetration was noted on the gingival (3.75 μm) than on the occlusal wall (2.55 μm).The difference in dye penetration was statistically significant between the tested composites (p<0.001).The linear penetration was significantly lower for Vertise Flow.Mean dye penetration in intact premolars restored with Vertise Flow and polymerized using pulse technique was 1.45 μm.Greater dye penetration was observed on the occlusal (1.66 μm) than on the gingival wall (1.24 μm).The average dye penetration for Tetric Flow was 3.76 μm.Greater dye penetration was noted on the gingival (4.88 μm) compared to the occlusal wall (2.65 μm) (Table 8).Analysis of the results demonstrated statistically signifi cant difference between values obtained for the tested composites (p=0.021).The total dye penetration was sig nificantly lower for Vertise Flow.

DISSCUSION
One of the most commonly used methods in evaluating microcracks is the method of dye penetration [1114].It allows the measurement of linear penetration of the dye along the surface between restoration and a tooth.Microcracks between tooth structure and restorative ma terial result as the consequence of temperature changes in oral cavity, inadequate restorative procedures, mastica tion, polymerization contraction and other factors [14].In the current experimental study silver nitrate solution was used as a marker solution because it allows good visual ization, and its small molecule gives precise information on the marginal seal of restorations.
Results of the current study showed that both flow able composite materials (Tetric Flow and Vertise Flow) provided a high quality bond in Class V cavities regardless of curing technique and teeth used.However, Vertise Flow showed better marginal seal.It can be explained by good chemical and mechanical properties of this composite material and well performed restorative procedure.Tetric Flow is flowable lightcured hybrid composite.Nanopar ticles of rheology modifiers provide optimal grip of this material to the surface while providing stability for class V fillings [15].Vertise Flow belongs to a new generation self etch flowable composite materials.When applied in a thin layer, it provides good sealing ability.Simple ap plication and ideal viscosity provide high degree of ad hesion to hard dental tissue [16].In their study, Vichi et al. [16] assessed clinical outcomes of class I restorations after using the self etch flowable composite Vertise Flow during the sixmonth followup period.They evaluated postoperative sensitivity, marginal discoloration, marginal integrity, secondary caries, interproximal contacts and the occurrence of fractures after 24 hours, 7 days, 30 days, 3 and 6 months.Postoperative sensitivity was not observed while only three cases had limited marginal discoloration and minor edge defects [16].
Salerno et al. [17] examined morphology and mechan ical properties of new generation of flowable composites (Venus Diamond Flow, Vertise Flow, Filtex Supreme XT Flow and Surefil SDR Flow) and compared them with Venus Diamond composite and adhesive system Adhese One F as control material.This study showed that Vertise Flow, Filtex Supreme XT Flow and Surefil SDR Flow have modules of elasticity and hardness similar to solid com posite Venus Diamond.Eberhard et al. [18] found that marginal adaptation of composites to dentin in Class V restorations was improved using flowable composite be tween dentin and hybrid composites.These results were explained by low modulus of elasticity of flowable com posites [18].Senawongse et al. [19] showed that modulus of elasticity of flowable composites (ranging from 14.14 to 15.78 GPa) can compensate stress created by occlusal forces.Application of flowable composite material as an interlayer significantly reduced microleakage in restora tions class V.
The existence of microleakage is significantly affected by polymerization technique.Good marginal seal after application of the three polymerization techniques in the current study in intact teeth was most probably due to well preserved dentin structure, good demineralization quality of the surface and therefore good adhesion of ma terials to the tooth structure.Greater micrcracks on the gingival wall than on the occlusal wall can be explained by the fact that cavity edges on the gingival wall are lo cated in cementum and dentin, which are less mineralized than enamel [20].Manhart et al. [21] examined marginal seal of nine composite materials in class V cavities using the technique of methylene blue penetration.As the light source a halogen lamp with softstart curing technique was used (Elipar Trilight).It was confirmed that none of the tested composites had adequate marginal seal.The quality of bond was inferior in dentin compared to en amel which can be explained by better micromechanical bond etched between enamel and composite material.The analysis of marginal seal of composite materials polymerized with different polymerization techniques in the current study showed that values of linear dye penetration in softstart technique were somewhat lower than in pulse and classical techniques.In the similar study Hofmann et al. [22] found that softstart polymerization technique was superior to standard technique in class V restorations.They explained these results with the fact that reducing initial intensity of light energy significantly improves marginal integrity of fillings due to slowly de veloping contraction stress that is considered the main cause of the existence of microcracks.Optibond FL (Kerr) applied as adhesive was followed by a thin layer of flow able composites and two layers of fine hybrid composite (Filtek Flow/Filtek Z250, 3M ESPE; Revolution f2/Hercu lite XRV, Kerr).Polymerization was performed using stan dard or softstart curing technique with halogen or LED lamp (Elipar Trilight, Elipar Freelight, 3M ESPE).Mar ginal seal was evaluated using dye penetration method with silver nitrate solution.
In their in vitro study, Aguiar et al. [23] evaluated mar ginal seal of class V composite restorations using two techniques of composite applications (applying a thick layer of composite or layered technique) and three poly merization techniques (conventional -680mW/cm 2 /30 seconds; softstart -380 mW/cm 2 /10 seconds + 680 mW/ cm 2 /20 seconds; 1.3 cm light pulse type -200 mW/cm 2 /10 seconds + 680 mW/cm 2 /20 seconds).The results of this study showed the greatest microleakage when compos ite material was placed in thicker layer and conventional polymerization was used; however, there was no statistic ally significant difference between the groups with dif ferent polymerization techniques used when composite material was placed using layered technique.These results suggest that the quality of polymerization is better with layered technique of composite restorations.
A study conducted by Dos Santos et al. [24] investi gated the effects of two polymerization techniques on the microleakage of composite restorations class V. Single Bond adhesive system was applied in cavities and they were restored with three composite materials (A110, P60 and Point 4) polymerized using standard technique (500 mW/cm 2 /40 seconds) and softstart technique (250 mW/ cm 2 /40 seconds + 500 mW/cm 2 /20 seconds).Microleak age was greater on dentin edges (gingival) than enamel (occlusal), however, curing technique did not significantly affect the quality of bond.A similar study was conducted by Blažić and Živković [25], who investigated the effect of softstart polymerization technique on the marginal seal of various composite adhesive systems.Results showed that softstart polymerization technique provided good marginal seal but there was no significant difference with results obtained using standard polymerization technique.Lindberg [26] examined softstart, pulse and standard polymerization techniques of two different com posite materials and did not find significant difference in marginal seal, however, polymerization using the latest generation of LED lamps provided better quality of bond compared to halogen light sources.LED lamps produce blue light without filters, they are powered by a low volt age and have over 10,000 life hours without changing the quality of emitted light.The output power of LED lamps is 10 mW per diode, and irradiance is about 400 mW/cm 2 .The range of wavelengths directly affects photoinitiator camphorquinone at 468 nm, allowing lower irradiance and shorter exposure times to achieve the same quality of polymerization.Knežević et al. [27] using Elipar Trilight halogen lamp with three polymerization programs and light intensities (low, exponential, standard), examined the contraction of two composite materials using holo graphic interferometry.Obtained results showed that initial lower level of light leads to lower shrinkage mini mizing the negative effects of polymerization contrac tion of composite materials.The highest values of poly merization contraction were observed with the program that provided the highest light intensity.The program of medium intensity provided the lowest contraction.Deb and Sehmi [28] in their study compared polymerization contraction of composite materials after use of halogen lamp with reduced irradiance and plasma lamp with high irradiance and found increasing polymerization contrac tion of composite after application of light with increased irradiance due to greater contraction stress.

CONCLUSION
Vertise Flow, self etch flowable composite material showed better marginal seal compared to flowable composite Tet ric Flow.Smaller microcracks obtained with Vertise Flow were confirmed both in molars and premolars after the application of the three polymerization techniques (clas sical, softstart and pulse).

UVOD
Da nas su kom po zi ti u re sta u ra tiv noj sto ma to lo gi ji si gur no naj če šće ko ri šće ni ma te ri ja li za traj ne zub ne is pu ne.Ovi ma te ri ja li se pr ven stve no od li ku ju iz van red nim estet skim obe lež ji ma, po bolj ša nim me ha nič kim oso bi na ma (ot por nost na tro še nje, pri ti sak, za te zna čvr sto ća, ela stič nost) i zna čaj nim bi o lo škim kva li te ti ma [1,2].Me đu tim, po red broj nih do brih ka rak te ri sti ka, kom po zit ni ma te ri ja li ima ju i od re đe ne ne do stat ke, kao što su sku plja nje pri po li me ri za ci ji, po ro znost i vi sok ko e fi ci jent ter mič ke eks pan zi je, pa se ne pre sta no ra di na nji ho vom usa vr ša va nju [2,3,4].Po sle di ca sku plja nja pri po li me ri za ci ji i ne us kla đe nog li ne ar nog ko e fi ci jen ta ter mič ke eks pan zi je kom po zit nih ma te ri ja la i ne a de kvat ne ve ze ovih ma te ri ja la za tvr da zub na tki va je na sta nak mi kro pu ko ti ne na spo ju is pu na i tvr dih zub nih tki va.Ona uzro ku je po ja vu mi kro cu re nja, tj.pro dor mi kro or ga ni za ma i oral nih teč no sti kroz mi kro pu ko ti nu ka pul pi.Kli nič ke ma ni fe sta ci je mi kro cu re nja su: mar gi nal na dis ko lo ra ci ja is pu na, den ti nal gi ja, raz voj se kun dar nog ka ri je sa i, na kra ju, ošte će nje pul po den tin skog kom plek sa [5,6].Pri me nom teh ni ke na gri za nja gle đi ki se li nom i uvo đe njem ad he ziv nih si ste ma ko ji po sre du ju u ve zi va nju kom po zi ta za kom po nen te zu ba, te pri me nom mo di fi ko va nog ad he ziv nog ob li ka pre pa ra ci je, zna čaj no je sma nje na po ja va mi kro pu ko ti ne, ali ni je pot pu no eli mi ni sa na [710].
Teh no lo ški raz voj sve tlo snoak ti vi ra ju ćih kom po zit nih ma te ri ja la je po sled njih go di na do pri neo uvo đe nju no vih vr sta, kao što su sa mo na gri za ju ći teč ni kom po zi ti, ko ji pred sta vlja ju zna ča jan ko rak na pred u ad he ziv noj sto ma to lo gi ji, jer či ne sin te zu ad he ziv nog sred stva i kom po zit nog ma te ri ja la u jed nom ma te ri ja lu.Oni omo gu ća va ju ve zi va nje re sta u ra tiv nog ma te ri ja la di rekt no za struk tu re zu ba, kao deo mi ni mal no in va ziv ne te ra pi je, ali i zna čaj no po jed no sta vlju ju ina če vr lo slo že nu re sta u ra tiv nu pro ce du ru, jer ne zah te va ju po seb nu pri pre mu gle đi i den ti na pre na no še nja ma te ri ja la u ka vi tet.
Cilj ovog ra da je bio da se me to dom bo je nih ras tvo ra pro ve ri kva li tet rub nog za tva ra nja kod ka vi te ta V kla se re sta u ri sa nih teč nim kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow na kon pri me ne raz li či tih teh ni ka sve tlo sne po li me ri za ci je.

MATERIJAL I METODE RADA
Is pi ti va nja su vr še na na 60 zu ba hu ma nog po re kla (30 pre mo la ra i 30 mo la ra) eks tra ho va nih iz or to dont skih ili pa ro don to lo ških raz lo ga.Svi zu bi su oči šće ni od zub nog ka men ca i me kih na sla ga i do eks pe ri men ta ču va ni u se dam de se to pro cent nom al ko ho lu.Na svim zu bi ma su ura đe ne dve pre pa ra ci je ka vi te ta V kla se: na ve sti bu lar noj i na oral noj po vr ši ni zu ba (pro me ra 3×2×2 mm).Na ve sti bu lar noj po vr ši ni zu ba, ko ja je re sta u ri sa na sa mo na gri za ju ćim teč nim kom po zi tom Ver ti se Flow (Ke rr Den tal Pro ducts) po za vr še noj pre pa ra ci ji, usle di li su is pi ra nje i su še nje ka vi te ta, a za tim na no še nje ma te ri ja la u slo ju de blji ne od 0,5 mm i nje go vo ras po re đi va nje čet ki com u tra ja nju od 15 do 20 se kun di.Po tom je ma te ri jal po li me ri zo van 20 se kun di i po sta vljen je dru gi sloj kom po zi ta.Ovaj sloj je na ne sen bez ras po re đi va nja čet ki com, po li me ri zo van 20 se kun di i po tom ob ra đen i po li ran pa pir nim dis ko vi ma i gu mi ca ma raz li či te fi no će (Den tal Me di cal).Na oral noj po vr ši ni zu ba, ko ja je re sta u ri sa na kom po zit nim ma te ri ja lom Te tric Flow (Ivoc lar Vi va dent), na kon uobi ča je nog po stup ka pre pa ra ci je, ka vi tet je pri pre mljen sa mo na gri za ju ćim praj me rom (Ad he Se Vi va Pen) i po li me ri zo van 10 se kun di.U ka vi tet je za tim na ne sen teč ni kom po zit ni ma te ri jal i po li me ri zo van 20 se kun di.Po za vr šet ku po sta vlja nja kom po zit nog ma te ri ja la is pun je is po li ran pa pir nim dis ko vi ma i gu mi ca ma raz li či te fi no će (Den tal Me di cal).
Svi uzor ci zu ba su po li me ri zo va ni pri me nom kla sič ne, tzv.softstart i puls ne teh ni ke po li me ri za ci je.Za po li me ri za ci ju je ko ri šće na LED lam pa Blu ep ha se C8 (Ivoc lar Vi va dent), ko ja po dr ža va tri pro gra ma, od no sno teh ni ke po li me ri za ci je: High Po wer, Low Po wer i Soft Start.Na kon po sta vlja nja is pu na svi zu bi su ču va ni u ter mo sta tu na tem pe ra tu ri od 37°C u uslo vi ma re la tiv ne vla žno sti (zu bi su bi li umo ta ni u vla žnu va tu) to kom se dam da na.Po sle tog pe ri o da sva ka po vr ši na zu ba pre ma za na je sa dva slo ja la ka za nok te, iz u zev is pu na i ne po sred nog po ja sa oko nje ga, ši ri ne 1 mm.
Is ti va nje mi kro pro pu stlji vo sti vr še no je se mi kvan ti ta tiv no, me to dom bo je nih ras tvo ra i pri me nom ras tvo ra sre broni tra ta.Zu bi su uro nje ni u pe de se to pro cent ni ras tvor sre broni tra ta to kom šest sa ti.Po sle to ga su is pra ni pod mla zom vo de u tra ja nju od 60 se kun di, a za tim uro nje ni u fo to ra zvi jač to kom dva sa ta.Na kon ukla nja nja la ka oštrim in stru men tom, zu bi su di ja mant skim di skom pre se če ni u ve sti bu looral noj rav ni, kroz sre di nu is pu na.Po mo ću ste re o lu pe s mi kro skop skim raz me rom u oku la ru i pri uve ća nju od šest pu ta oči ta ne su vred no sti li ne ar nog pro do ra bo je na oklu zal nom i gin gi val nom de lu ka vi te ta V kla se, a do bi je ni re zul ta ti iz ra že ni su u mi kro me tri ma.

REZULTATI
Pro se čan uku pan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih mo la ra (ne za vi sno od teh ni ke po li me ri za ci je) bio je ma nji kod ka vi te ta V kla se re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow (1,84 µm), ne go kod ka vi te ta re sta u ri sa nih ma te ri ja lom Te tric Flow (4,27 µm).Raz li ka je bi la vi so ko sta ti stič ki zna čaj na (p<0,001) (Ta be la 1).Kod oba ma te ri ja la pro se čan pro dor bo je bio je ma nji na oklu zal nom zi du (Ver ti se Flow -1,02 µm; Te tric Flow -3,45 µm), ne go na gin gi val nom zi du (Ver ti se Flow -2,66 µm; Te tric Flow -5,09 µm).
Pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih mo la ra re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow i po li me ri zo va nih kla sič nom teh ni kom po li me ri za ci je bio je 3,41 µm.Ve ći pro dor bo je kod ka vi te ta V kla se uočen je na gin gi val nom (5,44 µm), ne go na oklu zal nom zi du (1,38 µm).Ova raz li ka ni je bi la sta ti stič ki zna čaj na.Pro se čan pro dor bo je pri pri me ni kom po zit nog ma te ri ja la Te tric Flow bio je 4,23 µm.Kod ovog ma te ri ja la ve ći pro dor bo je je utvr đen na oklu zal nom (4,34 µm), ne go na gin gi val nom zi du (4,11 µm), ali zna čaj ni jih raz li ka ni je bi lo (Ta be la 2).
Pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih mo la ra re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow i po li me ri zo va nih softstart teh ni kom po li me ri za ci je bio je 1,25 µm.Ve ći pro dor bo je kod ka vi te ta V kla se uočen je na gin gi val nom (1,82 µm), ne go na oklu zal nom zi du (0,69 µm).Pro se čan pro dor bo je kod kom po zit nog ma te ri ja la Te tric Flow bio je 4,23 µm.I kod ovog ma te ri ja la ve ći pro dor bo je je za be le žen na gin gi val nom (7,13 µm), ne go na oklu zal nom zi du (1,33 µm) (Ta be la 3).Ana li za do bi je nih re zul ta ta je uka za la na bo lje rub no za tva ra nje na kon pri me ne Ver ti se Flow.Za be le že na je sta ti stič ki zna čaj na raz li ka (p=0,039).
Pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih mo la ra re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow i po li me ri zo va nih puls nom teh ni kom po li me ri za ci je iz no sio je 1,02 µm.Ve ći pro dor bo je kod ka vi te ta V kla se uočen je na oklu zal nom (1,04 µm), ne go na gin gi val nom zi du (1,01 µm).Pro se čan pro dor bo je pri pri me ni ma te ri ja la Te tric Flow bio je 4,35 µm.I kod ovog ma te ri ja la ve ći pro dor bo je je za pa žen na oklu zal nom (4,76 µm), ne go na gin gi val nom zi du (3,93 µm).Ana li za do bi je nih re zul ta ta je po ka za la da po sto ji vi so ko sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u do bi je nim vred no sti ma pro do ra bo je iz me đu is pi ta nih kom po zit nih ma te ri ja la (p=0,001).Li ne ar ni pro dor bo je je bio sta ti stič ki zna čaj no ve ći kod kom po zit nog ma te ri ja la Te tric Flow (Ta be la 4).
Pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih pre mo la ra (ne za vi sno od teh ni ke po li me ri za ci je) bio je ma nji kod ka vi te ta V kla se re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow (1,11 µm), ne go kod ka vi te ta re sta u ri sa nih ma te ri ja lom Te tric Flow (3,59 µm).Ova raz li ka je bi la vi so ko sta ti stič ki zna čaj na (p<0,001) (Ta be la 5).Kod oba ma te ri ja la pro se čan pro dor bo je bio je ma nji na oklu zal nom zi du (Ver ti se Flow -0,87 µm; Te tric Flow -2,86 µm), ne go na gin gi val nom zi du (Ver ti se Flow -1,35 µm; Te tric Flow -4,32 µm).
Pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih pre mo la ra re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow i po li me ri zo va nih kla sič nom teh ni kom po li me ri za ci je bio je (1,14 µm).Ve ći pro dor bo je kod ka vi te ta V kla se uočen je na gin gi val nom (1,76 µm), ne go na oklu zal nom zi du (0,51 µm) (Ta be la 6).Pro se čan pro dor bo je kod kom po zit nog ma te ri ja la Te tric Flow bio je 3,90 µm.I kod pri me ne ovog ma te ri ja la ve ći pro dor bo je je za be le žen na gin gi val nom (4,34 µm), ne go na oklu zal nom zi du (3,45 µm).Ana li za do bi je nih re zul ta ta je po ka za la da po sto ji vi so ko sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u do bi je nim vred no sti ma pro do ra bo je iz me đu is pi ta nih kom po zit nih ma te ri ja la (p=0,008).Uku pan li ne ar ni pro dor bo je bio je sta ti stič ki zna čaj no ma nji kod kom po zit nog ma te ri ja la Ver ti se Flow.
Pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih pre mo la ra re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow i po li me ri zo va nih softstart teh ni kom po li me ri za ci je bio je 0,75 µm.Ve ći pro dor bo je kod ka vi te ta V kla se uočen je na gin gi val nom (1,08 µm), ne go na oklu zal nom zi du (0,41 µm) (Ta be la 7).Pro se čan pro dor bo je kod pri me ne kom po zit nog ma te ri ja la Te tric Flow bio je 3,15 µm.I kod ovog ma te ri ja la ve ći pro dor bo je je usta no vljen na gin gi val nom (3,75 µm), ne go na oklu zal nom zi du (2,55 µm).Raz li ka je bi la vi so ko sta ti stič ki zna čaj na (p<0,001).Li ne ar ni pro dor bio je sta ti stič ki zna čaj no ma nji na kon pri me ne kom po zit nog ma te ri ja la Ver ti se Flow.
Pr os ečan l in ea rni pr odor b oje kod i ntak tnih pr em ol ara r est a ur is anih ko mp ozi tnim m at er ij alom Ve rt ise Flow i p ol im er iz ov anih pul snom te hn ikom p ol im er iz ac ije bio je 1,45 µm.V eći pr odor b oje kod k av it eta V kl ase uočen je na okl uza lnom (1,66 µm), n ego na gi ng iva lnom z idu (1,24 µm).Pr os ečan pr odor b oje kod ko mp ozi tnog m at er ij ala T etric Flow bio je 3,76 µm.Kod ovog m at er ij ala v eći pr odor b oje je z ab el ežen na gi ng iva lnom (4,88 µm), n ego na okl uza lnom z idu (2,65 µm) (T ab ela 8).An al iza d ob ij enih r ezu lt ata je p ok az ala da p ost oji st at isti čki zn ača jna ra zl ika u d ob ij enim vre dn ost ima i zm eđu i sp it anih ko mp ozi tnih m at er ij ala (p=0,021).Uk upan l in ea rni pr odor b oje bio je st at isti čki zn ača jno m anji kod pr im ene ko mp ozi tnog m at er ij ala Ve rt ise Flow.

DISKUSIJA
Jed na od naj če šće pri me nji va nih me to da u okvi ru eks pe ri men tal nog is tra ži va nja fe no me na mi kro pu ko ti ne je me to da pro do ra bo je nih mar ke ra [1114].Pro dor bo je omo gu ća va uvid u li ne ar nu pe ne tra ci ju mar ke ra duž spo ja is pu na i zu ba, a vred no sti se oči ta va ju sve tlo snim mi kro sko pom.Me đu pro stor iz me đu zub nog tki va i ma te ri ja la za is pun na sta je zbog tem pe ra tur nih pro me na u usnoj du plji, kon trak ci o ne si le, neo d go va ra ju ćeg iz vo đe nja re sta u ra tiv ne pro ce du re, si le ma sti ka ci je, po li me ri za cij skog sku plja nja i dru gih fak to ra [14].U ovom eks pe ri men tal nom is tra ži va nju kao mar ker je ko ri šćen ras tvor sre broni tra ta, jer zbog svog kon tra sta omo gu ća va do bru vi zu e li za ci ju, a zbog ma lih di men zi ja mo le ku la da je vr lo pre ci zne po dat ke o kva li te tu rub nog zap ti va nja is pu na.
Ana li zi ra ju ći do bi je ne na la ze u funk ci ji zu ba, od no sno teh ni ke sve tlo sne po li me ri za ci je, mo že se za klju či ti da su oba teč na kom po zit na ma te ri ja la (Te tric Flow i Ver ti se Flow) po ka za la vi sok kva li tet ve ze kod ka vi te ta V kla se.Ipak, bo lje rub no zap ti va nje je utvr đe no na kon pri me ne sa mo na gri za ju ćeg teč nog kom po zi ta Ver ti se Flow.Ova ko do bi je ni re zul ta ti mo gu se ob ja sni ti do brim he mij skim i me ha nič kim svoj stvi ma upo tre blje nih kom po zit nih ma te ri ja la, ali i kva li tet no ura đe nom re sta u ra tiv nom pro ce du rom u ovim uslo vi ma.Te tric Flow je teč ni sve tlo sno po li me ri zu ju ći hi brid ni kom po zit na no teh no lo gi Na no če sti ce re o lo škog mo di fi ka to ra osi gu ra va ju op ti mal no po vr šin sko pri a nja nje ma te ri ja la, isto vre me no da ju ći sta bil nost is pu ma V kla se [15].Ver ti se Flow pri pa da no voj ge ne ra ci ji sa mo na gri za ju ćih teč nih kom po zit nih ma te ri ja la.Na ne sen u tan kom slo ju, obez be đu je do bro rub no za tva ra nje, a zbog jed no stav no sti pri me ne i ide al ne vi sko zno sti, ostva ru je i vi sok ste pen ad he zi je za zub na tki va [16].U svo joj stu di ji Vi ši (Vic hi) i sa rad ni ci [16] su to kom še sto me seč nog pe ri o da oce nji va li kli nič ki is hod re sta u ra ci ja I kla se na kon upo tre be sa mo na gri za ju ćeg teč nog kom po zi ta Ver ti se Flow.Oce nji va li su po sto pe ra ci o nu sen zi tiv nost, mar gi nal nu dis ko lo ra ci ju, mar gi nal ni in te gri tet, se kun dar ni ka ri jes, odr ža va nje in ter prok si mal nog kon tak ta i po ja vu frak tu ra na kon 24 sa ta, se dam da na, tri de set da na, tri me se ca i šest me se ci kli nič kog ra da.Ni u jed nom slu ča ju ni je utvr đe na po sto pe ra ci o na sen zi tiv nost, a sa mo u tri slu ča ja su za be le že ni ogra ni če na mar gi nal na dis ko lo ra ci ja i ma nje ošte će nje ivič nog in te gri te ta [16].
Sa ler no (Sa ler no) i sa rad ni ci [17] su is pi ti va li mor fo loške i me ha nič ke oso bi ne no ve ge ne ra ci je teč nih kom po zi ta (Ve ne ra Di a mond Flow, Ver ti se Flow, Fil tex Su pre me XT Flow i Su re fil SDR Flow) i po re di li ih s jed nim čvr stim kom po zi tom Ve ne ra Di a mond i ad he ziv nim si ste mom Ad he se One F, kao kon trol nim ma te ri ja lom.Ovo is tra ži va nje je po ka za lo da Ver ti se Flow, Fil tex Su pre me XT Flow i Su re fil SDR Flow ima ju mo du le ela stič no sti i tvr do ću slič nu kao čvr sti kom po zit Ve ne ra Di a mond.Is pi tu ju ći efe kat teč nih kom po zit nih ma te ri ja la kao me đu slo ja iz me đu den ti na i hi brid nog kom po zi ta u re sta u ra ci ja ma ka vi te ta V kla se, Eber hard (Eber hard) i sa rad ni ci [18] su za klju či li da je mar gi nal na adap ta ci ja za den tin po bolj ša na ko ri šće njem teč nih kom po zi ta iz me đu den ti na i hi brid nih kom po zi ta.Oni ovo ob ja šnja va ju ni skim mo du lom ela stič no sti teč nih kom po zi ta.Se na vong se (Se na wong se) i sa rad ni ci [19] su po ka za li da mo dul ela stič no sti teč nih kom po zi ta (14,14-15,78 GPa) mo že bi ti do vo ljan da kom pen zu je stres na stao dej stvom oklu zal nih si la.Pri me na teč nih kom po zit nih ma te ri ja la kao me đu slo ja u nji ho vom is tra ži va nju znat no je sma nji la mi kro pro pu šta nje kod re sta u ra ci ja V kla se.
Na fak tor rub nog za tva ra nja zna čaj no uti če i teh ni ka po li me ri za ci je.Do bro rub no zap ti va nje po sle pri me ne sve tri teh ni ke po li me ri za ci je u na šem is tra ži va nju kod in takt nih zu ba ob ja šnja va se i do bro oču va nom struk tu rom den ti na, kva li tet nom de mi ne ra li za ci jom ove po vr ši ne, a sa mim tim i kva li tet nom ad he zi jom ovih ma te ri ja la za zub na tki va.Ve ća mi kro pu ko ti na na gin gi val nom zi du u od no su na oklu zal ni zid mo že se ob ja sni ti či nje ni com da se ivi ce ka vi te ta na gin gi val nom zi du na la ze u ce men tu i den ti nu, tki vu ko je je sla bi je mi ne ra li zo va no od gle đi [20].Man hart (Man hart) i sa rad ni ci [21] su is pi ti va li kva li tet rub nog zap ti va nja de vet kom po zit nih ma te ri ja la kod ad he ziv nih ka vi te ta pe te kla se me to dom pro do ra bo je me ti len skog pla vog.Kao iz vor sve tlo sti ko ri šće na je ha lo ge na lam pa sa softstart teh ni kom po li me ri za ci je (Eli par Tri light).Po tvr đe no je da ni je dan is pi ta ni kom po zit ni ma te ri jal ne ma od go va ra ju će rub no za tva ra nje.Kva li tet ve ze za den tin je i da lje in fe ri or ni ji u po re đe nju sa gleđ nim ivi ca ma ka vi te ta, što se ob ja šnja va bo ljom mi kro me ha nič kom ve zom na gri že ne gle đi i kom po zit nog ma te ri ja la.
Ana li za rub nog zap ti va nja is pi ti va nih kom po zit nih ma te ri ja la sa gle di šta pri me ne raz li či tih teh ni ka po li me ri za ci je po ka zu je da su vred no sti li ne ar nog pro do ra bo je kod teh ni ke softstart bi le ne što ni že ne go kod puls ne i kla sič ne teh ni ke.Pre ma re zul ta ti ma slič nog is tra ži va nja Hof ma na (Hof fmann) i sa rad ni ka [22], teh ni ka softstart je po ka za la ne što bo lje re zul ta te kod ka vi te ta V kla se u po re đe nju sa stan dard nom teh ni kom po li me ri za ci je.Oni to ob ja šnja va ju či nje ni com da se sma nji va njem po čet nog in ten zi te ta sve tlo sne ener gi je zna čaj no po bolj ša va mar gi nal ni in te gri tet is pu na jer se spo ri je raz vi ja kon trak ci o ni stres, ko ji se sma tra glav nim uzroč ni kom po ja ve mi kro pu ko ti ne.Kao ad he ziv je ko ri šćen Op ti bond FL (Ke rr) na kon če ga su na ne se ni ta nak sloj teč nog kom po zi ta i dva slo ja fi nog hi brid nog kom po zi ta (Fil tek Flow/Fil tek Z250, 3M ESPE; Re vo lu tion f2/ Her cu li te XRV, Ke rr).Po li me ri za ci ja je iz ve de na stan dard nom ili teh ni kom softstart ha lo ge nom ili LED lam pom (Eli par Tri light, Eli par Fre e light, 3M ESPE).Rub no za tva ra nje je pro ce nji va no me to dom pro do ra bo je ras tvo ra sre broni tra ta.
U svo joj stu di ji in vi tro Agu jar (Agu i ar) i sa rad ni ci [23] su pro ce nji va li kva li tet rub nog za tva ra nja kom po zit nih re sta u ra ci ja ka vi te ta V kla se dve ma teh ni ka ma pri me ne kom po zi ta (po sta vlja nje kom po zit nog ma te ri ja la u jed nom de bljem slo ju i po sta vlja nje kom po zit nog ma te ri ja la po ste pe no u vi še slo je va) i tri ma teh ni ka ma po li me ri za ci je (kon ven ci o nal na -680 mW/ cm 2 /30 se kun di; softstart -380 mW/cm 2 /10 se kun di + 680 mW/cm 2 /20 se kun di; 1,3 cm light tip puls na -200 mW/cm 2 /10 se kun di + 680 mW/cm 2 /20 se kun di).Re zul ta ti ove stu di je su po ka za li da je u gru pi gde je kom po zit ni ma te ri jal po sta vljen u jed nom de bljem slo ju kon ven ci o nal na po li me ri za ci ja pokazala naj ve će mi kro cu re nje, ali sta ti stič ki zna čaj nih raz li ka iz me đu teh ni ka po li me ri za ci je kod gru pa zu ba gde je kom po zit ni ma te ri jal po sta vljen u vi še slo je va ni je bi lo.Ova ko do bi je ni re zul ta ti po ka zu ju da je kva li tet po li me ri za ci je bo lji kod slo je vi tog po sta vlja nja kom po zit nih is pu na.
Stu di ja bra zil skog is tra ži va ča Dos San to sa (Dos San tos) i nje go vih sa rad ni ka [24] is pi ti va la je efek te dve ju teh ni ka po li me ri za ci je na mi kro pro pu stlji vost kom po zit nih re sta u ra ci ja V kla se.Zu bi su tre ti ra ni ad he ziv nim si ste mom Sin gle Bond i re sta u ri sa ni sa tri kom po zit ne smo le (A110, P60 and Po int 4), a po tom po li me ri zo va ni stan dard nom (500 mW/cm 2 /40 se kun di) i teh ni kom softstart (250 mW/cm 2 /40 se kun di + 500 mW/ cm 2 /20 se kun di).Mi kro pro pu stlji vost je bi la ve ća na ru bo vi ma den ti na (gin gi val no) ne go u gle đi (oklu zal no), a teh ni ka po li me ri za ci je ni je zna čaj no uti ca la na kva li tet ve ze.Slič na is tra ži va nja ura di li su Bla ži će va i Živ ko vić [25], ko ji su is tra ži va li uti caj teh ni ke softstart na kva li tet rub nog zap ti va nja raz li či tih kom po zit nih ad he ziv nih si ste ma.Na la zi su po ka za li da ova teh ni ka po li me ri za ci je obez be đu je do bro rub no zap ti va nje, ali i da se re zul ta ti ne raz li ku ju zna čaj no od na la za do bi je nih stan dard nim re ži mom sve tlo sne po li me ri za ci je.Lind berg (Lind berg) [26] je is pi tu ju ći softstart, puls nu i stan dard nu pro ce du ru po li me ri za ci je dva raz li či ta kom po zit na ma te ri ja la utvr dio da ne po sto ji sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u kva li te tu rub nog zap ti va nja, ali da je po li me ri za ci ja LED di o dom po sled nje ge ne ra ci je kva li tet ni ja u od no su na ha lo ge ni iz vor sve tlo sti, jer LED di o da stva ra pla vu sve tlost bez pri me ne fil te ra, na pa ja se ma lim na po ni ma i ima vek tra ja nja od vi še od 10.000 rad nih sa ti bez pro me na kva li te ta emi to va ne sve tlo sti.Iz la zna sna ga je 10 mW po di o di, a ira di jan sa oko 400 mW/cm 2 .Ras pon ta la snih du ži na di rekt no po ga đa fo to i ni ci ja tor kam for hi non na 468 nm, omo gu ća va ju ći da se i sa ma njom ira di jan som i kra ćim eks po zi ci ja ma ostva ri isti kva li tet po li me ri za ci je ma te ri ja la.Kne že vi va i sa rad ni ci [27] su ko ri ste ći ha lo ge nu lam pu Eli par Tri light sa tri po li me ri za cij ska pro gra ma i in ten zi te ta sve tlo sti (sred nji, po ja čan, stan dard ni) is pi ti va li sku plja nje dva kom po zit na ma te ri ja la me to dom ho lo graf ske in ter fe ro me tri je.Re zul ta ti do ko jih su do šli po ka za li su da po čet ni ni ži ni vo sve tlo sti do vo di do ma njeg sku plja nja, a ti me uma nju je i lo še po sle di ce sku plja nja kom po zit nih ma te ri ja la.Naj vi še vred no sti po li me ri za cij skog sku plja nja za be le že ne su kod po li me ri za cij skog pro gra ma s naj ja čim in ten zi te tom sve tla.Pro gra mom sred njeg in ten zi te ta utvr đe no je naj ma nje sku plja nje.U svo joj stu di ji Deb (Deb) i Seh mi (Seh mi) [28] su upo re đi va li po li me ri za ci ju kom po zit nih ma te ri ja la na kon upo tre be ha lo ge ne lam pe sma nje ne ira di jan se i pla zma lam pe vi so ke ira di jan se.Ovo is tra ži va nje je uka za lo na ve će po li me ri za cij sko sku plja nje kom po zi ta po sle pri me ne iz vo ra sve tlo sti s po ve ća nom ira di jan som zbog ve ćeg kon trak ci o nog stre sa.

ZAKLJUČAK
Re zul ta ti ovog is tra ži va nja su po ka za li da je sa mo na gri za ju ći teč ni kom po zit ni ma te ri jal Ver ti se Flow bo lji za rub no zap ti va nje od teč nog kom po zit nog ma te ri ja la Te tric Flow.Ma nja mi kro pu ko ti na kod re sta u ra ci ja ka vi te ta ma te ri ja lom Ver ti se Flow po tvr đe na je i kod mo la ra i kod pre mo la ra na kon pri me ne sve tri teh ni ke po li me ri za ci je (kla sič ne, softstart i puls ne).