Microleakage of Class V Cavities Restored with Flowable Composite Materials

Introduction Increasing requirements for durable fillings and marginal integrity have influenced the development of new materials and restorative techniques. Contemporary demands for esthetic restorations have encouraged the development of new composite material “self-etch flowable composite”. The aim of this study was to test the marginal seal in small Class V cavities after restoration with self etch flowable composite material Vertise Flow and flowable composite Tetric Flow, both polymerised using conventional light-curing technique. Material and Methods The study was conducted on 40 extracted human teeth (20 intact, 20 carious). Each group included 10 premolars and 10 molars. In all teeth two cavities class V of diameter 3×2×2 mm were prepared (buccal and lingual surface). On the buccal surface the cavities were filled with self etch flowable composite Vertise Flow (Kerr Dental Products), and on the lingual surface with flowable composite Tetric Flow (Ivoclar Vivadent) using appropriate adhesive system. Polymerisation was performed using LED lamp (Ivoclar Vivadent). Microleakage was tested with silver nitrate solution. Using stereoloupe with micrometer scale and six times magnification dye penetration was measured. Results Mean dye penetration in intact molars restored with Vertise Flow was 3.41 μm, while in intact molars restored with Tetric Flow it was 4.23 μm. In intact premolars restored with Vertise Flow, the average dye penetration was 1.14 μm and in intact premolars restored with Tetric Flow it was 3.90 μm. Dye penetration in carious molars restored with Vertise Flow and polymerised using conventional polymerization technique was 3.66 μm, while using Tetric Flow it was 7.94 μm. In carious premolars restored with Vertise Flow dye penetration was 3.97 μm, while with Tetric Flow it was 7.12 μm. The total dye penetration was lower in intact compared to carious teeth. Greater dye penetration was found in molars compared to premolars. Conclusion Vertise Flow showed better quality of bond with hard dental tissue than Tetric Flow when classical polymerization technique was used.


INTRODUCTION
Modern cosmetic and reconstructive dentistry is now dif ficult to imagine without the use of flowable composite materials [1].Since its market launch in late 1996, these materials have become the material of choice for fillings that are not exposed to great physiological load during chewing, primarily due to its viscosity, consistency, low modulus of elasticity and ease of handling [2,3,4].Com positions with low filler content and/or modulus of elas ticity have shown better sealing ability in Class V restora tions as compared to composites with high filler content.It is generally accepted that the use of materials with low modulus of elasticity reduces cervical cracks and micro leakage [5].They are used as the first layer (liner) under composites of normal viscosity, smaller cavities class I and class V, as sealants, or restoring defects in damaged ceramic restorations [6].
It is believed that adhesion between composite resins and hard dental tissue is the most important factor for improving bond between the tooth and restoration [7].Flowable composite materials do not have adhesive properties and have to be used with appropriate dentin adhesives [8].An innovative resinbased material with self adhesive characteristics, Vertise Flow, which intro duced a new category of restorative material called "self etch flowable composites" has recently been developed [9,10].Selfetch flowable composites combine proper ties of composites and selfetch adhesives, eliminating the need for separate bond application that simplifies direct restorative procedure.Therefore, Vertise Flow represents 8th generation of dentin adhesive systems [10].Benefits of self etch flowable composites vs. traditional compos ites: simple and fast application, reduced postoperative sensitivity, better control, less chance of errors and good aesthetics [11,12].
Address for correspondence: Ognjenka JANKOVIĆ, Department of Restorative Dentistry, Dental Study Program, Faculty of Medicine, University of Banja Luka, Bul.Desanke Maksimović 18, 78000 Banja Luka, Republika Srpska, Bosnia and Herzegovina; ognjenka.peric@yahoo.com The aim of this study was to test the marginal seal in small Class V cavities after restoration with self etch flow able composite material Vertise Flow and traditional flow able composite Tetric Flow, both polymerised using con ventional lightcuring technique.

MATERIAL AND METHODS
The experimental study was conducted on 40 extracted human teeth (20 intact, 20 carious teeth).Each group included 10 molars and 10 premolars.Calculus and soft plaque was removed and teeth were stored in 70% alcohol.Two class V cavities were prepared on buccal and lingual surface (3×2×2 mm).The cavity on buccal surface was restored with self etch flowable composite Vertise Flow (Kerr Dental Products).After rinsing and drying the cavity, composite was placed in the thickness of 0.5 mm using brush during 15 to 20 seconds.The material was polymerized for 20 seconds.The second layer was applied right after.This layer was applied without using a brush and cured for 20 seconds.The restoration was finished and polished using paper discs and rubber cone (Dental Medical).Lingual cavity was restored with composite ma terial Tetric Flow (Ivoclar Vivadent), following standard procedure.Self etch primer (Adhese VivaPen) was applied and cured for 10 seconds.Composite material was applied, polymerized for 20 seconds, finished and polished.For polymerization of all restorations LED lamp Bluephase C8 (Ivoclar Vivadent) was used.
All teeth were stored in thermostat at the temperature of 37°C under conditions of relative humidity (teeth were wrapped in wet cotton) for a period of seven days.After this period, each tooth surface was coated with two layers of nail varnish, except for the restoration and immediate area around it, in the width of 1 mm.Microleakage was measured semiquantitatively, using silver nitrate solution.The teeth were immersed in 50% solution of silver nitrate for a period of six hours.Thereafter, they were washed under running water for 60 seconds and immersed in developer for 2 hours.After removing nail varnish using sharp instrument, the teeth were cut in buccolingual dir ection through the middle portion of the filling.Using a stereo loupe with a scale in the eyepiece and six times magnification, linear dye penetration in the occlusal and gingival margins of the cavities was measured and ex pressed in micrometres.
Mean dye penetration in intact premolars restored with Vertise Flow and polymerised using conventional polymer ization technique was 1.14 μm.Greater dye penetration was observed on the gingival (1.76 μm), then on the occlusal wall (0.51 μm).The average dye penetration with Tetric Flow was 3.90 μm.Greater dye penetration was also noted on the gin gival (4.34 μm) than on the occlusal wall (3.45 μm).There was statistically significant difference in dye penetration between these two composites (p=0.008)(Table 2).Mean dye penetration in carious molars restored with Vertise Flow and polymerised using classical polymeriza tion technique was 3.66 μm.Greater dye penetration was observed on the gingival (5.29 μm) then on the occlusal wall (2.02 μm).The average dye penetration for Tetric Flow was 7.94 μm.Greater dye penetration was noted on the gingival (11.85 μm) than on the occlusal wall (4.03 μm).There was statistically significant difference in dye penetration between the tested composites (p=0.036).The total dye penetration was significantly lower for Vertise Flow (Table 3).
Mean dye penetration in carious premolars restored with Vertise Flow and polymerised using conventional polymerization technique was 3.97 μm.Greater dye pene tration was observed on the gingival (6.26 μm) then on the occlusal wall (1.69 μm).The average dye penetration for Tetric Flow was 7.12 μm.For this material greater dye penetration was also noted on the gingival (10.48 μm) than on the occlusal wall (3.76 μm).Analysis of the results showed that there was no statistically significant differ ence in dye penetration between the tested composites (Table 4).
Analysis of linear dye penetration in different groups of teeth showed that dye penetration in molars (5.23 μm) was higher than in premolars (4.29 μm).However, this difference was not statistically significant (Table 6).

DISCUSSION
Microleakage between restorations and dental hard tis sues is a phenomenon that is caused by various factors and depends on the characteristics of composite materi al, adhesive system, restorative procedure, the quality of polymerization, and many other factors [13,14].Due to inferior mechanical properties, flowable composite is gen erally not recommended as restorative materials, particu larly in occlusal cavities that are under great pressure.In these cases flowable composite is recommended as liner in order to produce a layer which absorbs mechanical stress.In contrast, in small cavities, flowable composite can be used as single material due to low functional stress, since the rest of the tooth accepts occlusal forces [15,16].
The current study confirmed that flowable composites, especially self etch flowable composite materials can be successfully used for restoration of small class V cavities.In a similar study Prabhakar et al. [17] examined marginal microleakage after using flowable composite, "injectable" resinreinforced glass ionomer and compomer in Class V cavities in 30 intact deciduous molars.Flowable composite showed significantly lower microleakage (p<0.05)com pared to "injectable" resinreinforced glass ionomer and compomer with no significant difference between "inject able" resinreinforced glass ionomer and compomer.This finding was explained by its lower viscosity, simple use (allowing the material to be easily adapted to the cavity), low modulus of elasticity and increased flexibility, which are believed to reduce stress during polymerization con traction and preserve good seal between material and tooth structure [17].Yazici et al. [18] studied microcracks in Class V cavities restored with four different compos ites: flowable, regular composite, hybrid composite and ormocer using dye penetration method.No significant difference was observed between them and all restorative materials showed good marginal seal.Senawongse et al. [19] showed that modulus of elasticity of flowable compos ites (ranging from 14.14 to 15.78 GPa), may be sufficient to compensate stress created under occlusal forces.Flow able composite reduced the occurrence of microleakage in class V restorations as shown in their study.Attar et al. [20] investigated proximal gingival microleakage in Class II restorations with three flowable composites (Dyract Flow, Filtek Flow, Tetric Flow), two regular composites (Surefil, Filtek -P60) and one hybrid composite (Tetric Ceram) using dye penetration method.They found that the use of flowable composite material significantly reduced gingival microleakage in class II proximal cavity [4].
Results of the current study showed that dye penetra tion was slightly lower with self etch flowable compos ite Vertise Flow compared to flowable composite Tetric Flow.Better marginal seal after applying self etch flowable composite Vertise Flow in intact and carious teeth can be explained by the fact that Vertise Flow does not require additional step for adhesion.Moreover, micromechanical bond as result of intermingling of polymerized monomers of Vertise Flow and dentine collagen fibers also contrib utes to adhesion.Vichi et al. [10] in their study confirmed the ability of self etch flowable composite Vertise Flow to achieve effective seal between a restoration and the tooth.In the sixmonth period they evaluated clinical outcome of class I restorations, after using self etch flowable com posite Vertise Flow, taking into account postoperative sensitivity, marginal discoloration, marginal integrity, secondary caries, maintenance of interproximal contact and fracture incidence after 24 hours, 7 days, 30 days , 3 and 6 months.They reported only 3 cases with limited discoloration and small edge defect [10].
Good characteristics of Vertise Flow were confirmed by the study of Giacheti et al. [21].They showed that bond strength between polymerized self etch flowable compos ite Vertise Flow and root canal walls was equal to bond between double setting cement and root canal walls.Their study was performed on 34 premolars with filled root canals and two techniques: DC technique (DualCuring Technique), in which the samples were treated with Excite DCS and RelyX ARC and polymerized for 60 seconds, and LCSA technique (Light Curing Selfadhering Technique), where samples were filled with Vertise Flow and RelyX ARC and also polymerized for 60 seconds.After cutting the samples transversely in 6 pieces and performing push up test, all samples were analyzed by SEM.No significant difference was found between the DC and the LCSA tech nique (p=0.703) in any part of the canal [21].
Wei et al. [12] investigated dimensional changes in five commercially available dental composites (self etch liquid composite Vertise Flow, universal composite GC Kalorama, two microhybrid composites GRADIA Direct Anterior and Posterior Direct GRADIA and restorative composites Filtek Silorane R).Twentyfive diskshaped samples (diameter 15 mm, thickness 2 mm) were pre pared according to the ISO 4049.Measurements were per formed using dedicated laser in micrometer resolution of 200 nm, after 150 immersions in water and 40 return per iods at 37 °C.According to their findings composite Filtek Silorane showed the lowest hygroscopic expansion and the highest dimensional stability in aqueous medium, while self etch liquid composite Vertise Flow showed the least dimensional stability which can be explained by the pres ence of hydrophilic monomers in its composition [12].
Miletić et al. [9] measured contraction of self etch flow able composite (Vertise Flow) and conventional flowable composite (Revolution) using new system based on two cameras that simultaneously capture obtaining at the same time the depth (3D images) and found that new self etch flowable composite Vertise Flow showed con traction comparable to conventional flowable composite.Polymerization shrinkage was unevenly distributed, with greater contraction of external parts and invisible shrink age of internal parts for each material (p<0.05).Their re search also confirmed that digital images taken with two cameras represent fast and versatile method for observ ing contraction of composite materials before and after polymerization.This system allows obtaining quantitative data about contraction but also allows qualitative analysis of distribution of contraction [9].
The size of microcrack was greater in carious than in intact teeth.Higher values of linear dye penetration in carious teeth can be explained by structural changes in dentin and presence of sclerotic dentin.Chemical analy sis of sclerotic dentin showed increased mineralization of superficial layer of dentin.These micro structural changes make dentin more resistant to demineralization during conditioning which may affect adhesion of the materi al as well as the outcome of restorative procedure [14].Higher values of linear dye penetration in molars can be explained with larger cavities and higher mass of com posites because the degree of contraction increases with mass.Composite material contracts towards the middle portion and the crack is greater with larger quantities of material [22,23,24].The size of microcracks was smaller in all samples with both materials on the occlusal than on the gingival wall.This can be explained by the fact that the preparation of occlusal margins was in enamel which is highly mineralized tissue, while the edges of the cavity on the gingival wall were located in cement and dentin which are less mineralized tissues [4,14,25].
Similar study conducted by Jang et al. [26] evaluated microleakage of Class V restorations after application of flowable and traditional composites.That study was performed on 40 premolars where Class V cavities were prepared on buccal surfaces and restored with composite materials in accordance with the manufacturer's instruc tions.There was no significant difference in microleak age between flowable and traditional composites whereas greater penetration of dye was observed on the gingival wall (p<0.05)than on the occlusal wall [26].Ribeiro et al. [27] checked marginal seal of composite restorations after polymerisation with laser of different intensity in class V cavities.They did not find any difference in adhesion strength after using different lasers.However, better bond between enamel and composite than between cement and composite was reported.

CONCLUSION
Vertise Flow showed better quality of bond with hard den tal tissue than Tetric Flow when classical polymerization technique was used.It can be successfully used in small Class V cavities.

UVOD
Sa vre me na estet ska i re kon struk tiv na sto ma to lo gi ja se da nas te ško mo že za mi sli ti bez pri me ne teč nih kom po zit nih ma te ri ja la [1].Od po ja vlji va nja na tr ži štu kra jem 1996.go di ne do da nas ovi ma te ri ja li su po sta li iz bor ni za is pu ne ko ji ne tr pe ve li ko fi zi o lo ško op te re će nje to kom funk ci je žva ka nja, pr ven stve no za hva lju ju ći svo joj vi sko zno sti, kon zi sten ci ji, ni skom mo du lu ela stič no sti i jed no stav no sti ru ko va nja [2,3,4].Kom po zi ti s ma njim sa dr ža jem pu ni la i/ili mo du la ela stič no sti su po ka za li bo lje rub no za tva ra nje u re sta u ra ci ja ma V kla se u po re đe nju s kom po zi ti ma s ve ćim sa dr ža jem pu ni la.Uop šte no je pri hva će no da upo tre ba ma te ri ja la s ni skim mo du lom ela stič no sti sma nju je obra zo va nje cer vi kal ne pu ko ti ne i rub ne pu ko ti ne [5].Ko ri ste se kao pr vi sloj (laj ner) is pod kom po zi ta nor mal ne vi sko zno sti, kod ma njih ka vi te ta I i V kla se, za za li va nje fi su ra, od no sno za re sta u ri sa nje ošte će nih ke ra mič kih na dok na da [6].
Sma tra se da je ad he zi ja kom po zit nih smo la za den tal na tki va naj va žni ji fak tor za po bolj ša nje ve ze iz me đu re sta u ra ci je i zu ba [7].Teč ni kom po zit ni ma te ri ja li, sa mi po se bi, ne ma ju ad he ziv nih svoj sta va, te ih je sto ga po treb no kom bi no va ti sa den tin skim ad he zi vi ma [8].Ne dav no je raz vi jen nov ma te ri jal za sno van na smo li ko ji ima kom bi no va na svoj stva sa mo ve zi va nja, Ver ti se Flow, ko jim je uve de na no va ka te go ri ja re sta u ra tiv nih ma te ri ja la na zva na "sa mo na gri za ju ći teč ni kom po zi ti" [9,10].Sa mo na gri za ju ći teč ni kom po zi ti ob je di nju ju oso bi ne teč nih kom po zi ta i sa mo na gri za ju ćih ad he zi va, eli mi ni šu po tre bu za odvo je nim ko ra kom apli ka ci je ve zi va nja i ta ko po jed no sta vlju ju di rekt nu re sta u ra tiv nu pro ce du ru.Zbog to ga se mo že sma tra ti da je Ver ti se Flow po če tak osme ge ne ra ci je den tinad he ziv nih si ste ma [10].Pred no sti sa mo na gri za ju ćih teč nih kom po zi ta nad kla sič nim kom po zi ti ma su: jed no stav na i br za pri me na, uma nje na po sto pe ra ci o na ose tlji vost, bo lja kon tro la apli ka ci je, ma nja mo guć nost gre ške te ra pe u ta i do bar estet ski iz gled [11,12].Cilj ovog ra da je bio da se pri me nom ras tvo ra sre broni tra ta pro ve ri kva li tet ad he zi va kom po zit nih ma te ri ja la Ver ti se Flow i Te tric Flow kod in takt nih i ka ri o znih mo la ra i pre mo la ra na ka vi te ti ma V kla se na kon pri me ne kla sič ne teh ni ke po li me ri za ci je.

MATERIJAL I METODE RADA
Eks pe ri men tal no is tra ži va nje je re a li zo va no na 40 eks tra ho va nih zu ba hu ma nog po re kla (20 in takt nih i 20 ka ri o znih zu ba).U sva ku gru pu je uklju če no po 10 mo la ra i 10 pre mo la ra.Zu bi su oči šće ni od zub nog ka men ca i me kih na sla ga i do eks pe ri men ta ču va ni u se dam de se to pro cent nom al ko ho lu.Na svim zu bi ma su ura đe ne dve pre pa ra ci je ka vi te ta V kla se -na ve sti bu lar noj i na oral noj po vr ši ni zu ba (pro me ra 3×2×2 mm).Na ve sti bu lar noj po vr ši ni zu ba, ko ja je re sta u ri sa na sa mo na gri za ju ćim teč nim kom po zi tom Ver ti se Flow (Ke rr Den tal Pro ducts) po za vr še noj pre pa ra ci ji, usle di lo je is pi ra nje i su še nje ka vi te ta, a za tim na no še nje ma te ri ja la u slo ju de blji ne 0,5 mm i nje go vo ras po re đi va nje čet ki com u tra ja nju od 15 do 20 se kun di.Po tom je ma te ri jal po li me ri zo van 20 se kun di i po sta vljen je dru gi sloj kom po zi ta.Ovaj sloj je apli ko van bez ras po re đi va nja čet ki com, po li me ri zo van 20 se kun di i po tom kon ča no ob ra đen i po li ran pa pir nim dis ko vi ma i gu mi ca ma raz li či te fi no će (Den tal Me di cal).Na oral noj po vr ši ni zu ba, ko ja je re sta u ri sa na kom po zit nim ma te ri ja lom Te tric Flow (Ivoc lar Vi va dent), na kon stan dard ne pro ce du re pre pa ra ci je, ka vi tet je pri pre mljen sa mo na gri za ju ćim praj me rom (Ad he Se Vi va Pen) i po li me ri zo van 10 se kun di.U ka vi tet je za tim bio apli ko van teč ni kom po zit ni ma te ri jal i po li me ri zo van 20 se kun di.Po za vr šet ku po sta vlja nja kom po zit nog ma te ri ja la is pun je is po li ran pa pir nim dis ko vi ma i gu mi ca ma raz li či te fi no će (Den tal Me di cal).Svi uzor ci zu ba su po li me ri zo va ni pri me nom kla sič ne teh ni ke sve tlo sne po li me ri za ci je.Za po li me ri za ci ju je ko ri šće na LED lam pa Blu ep ha se C8 (Ivoc lar Vi va dent).
Na kon po sta vlja nja is pu na svi zu bi su ču va ni u ter mo sta tu na tem pe ra tu ri od 37°C u uslo vi ma re la tiv ne vla žno sti (zu bi su bi li umo ta ni u vla žnu va tu) se dam da na.Po sle to ga sva ka po vr ši na zu ba pre ma za na je sa dva slo ja la ka za nok te, iz u zev is pu na i ne po sred nog po ja sa oko nje ga, ši ri ne 1 mm.Is pi ti va nje mi kro pro pu stlji vo sti oba vlje no je se mi kvan ti ta tiv no, me to dom bo je nih ras tvo ra i pri me nom ras tvo ra sre broni tra ta.Zu bi su uro nje ni u pe de se to pro cent ni ras tvor sre broni tra ta to kom šest sa ti.Na kon to ga su is pra ni pod mla zom vo de u tra ja nju od 60 se kun di, a za tim uro nje ni u fo to ra zvi jač to kom dva sa ta.Na kon ukla nja nja la ka oštrim in stru men tom, zu bi su di ja mant skim di skom pre se če ni u ve sti bu looral noj rav ni kroz sre di nu is pu na.Po mo ću ste re o lu pe s mi kro skop skim raz me rom u oku la ru i pri uve ća nju od šest pu ta oči ta ne su vred no sti li ne ar nog pro do ra bo je na oklu zal nom i gin gi val nom de lu ka vi te ta V kla se, a do bi je ni re zul ta ti iz ra že ni su u mi kro me tri ma.

REZULTATI
Pro se čan uku pan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih mo la ra po li me ri zo va nih kla sič nom teh ni kom po li me ri za ci je bio je ma nji kod ka vi te ta V kla se re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow (3,41 µm) ne go kod ka vi te ta V kla se re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Te tric Flow (4,23 µm), ali bez sta ti stič ki zna čaj ne raz li ke (Ta be la 1).Kod oba ma te ri ja la pro se čan pro dor bo je bio je ma nji na oklu zal nom zi du (Ver ti se Flow -1,38 µm; Te tric Flow -4,11 µm) ne go na gin gi val nom zi du (Ver ti se Flow -5,44 µm; Te tric Flow -4,34 µm).
Pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih pre mo la ra re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow i po li me ri zo va nih kla sič nom teh ni kom po li me ri za ci je bio je 1,14 µm.Ve ći pro dor bo je kod ka vi te ta V kla se uočen je na gin gi val nom (1,76 µm) ne go na oklu zal nom zi du (0,51 µm).Pro se čan pro dor bo je kod kom po zit nog ma te ri ja la Te tric Flow bio je 3,90 µm.Kod ovog ma te ri ja la ta ko đe ve ći pro dor bo je je uočen na gin gi val nom (4,34 µm) ne go na oklu zal nom zi du (3,45 µm).Ana li za do bi je nih re zul ta ta je po ka za la da po sto ji vi so ko sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u do bi je nim vred no sti ma pro do ra bo je iz me đu is pi ta nih kom po zit nih ma te ri ja la (p=0,008) (Ta be la 2).
Pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod ka ri o znih mo la ra re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow i po li me ri zo va nih kla sič nom teh ni kom po li me ri za ci je bio je 3,66 µm.Ve ći pro dor bo je kod ka vi te ta V kla se uočen je na gin gi val nom (5,29 µm) ne go na oklu zal nom zi du (2,02 µm).Pro se čan pro dor bo je kod kom po zit nog ma te ri ja la Te tric Flow bio je 7,94 µm.I kod ovog ma te ri ja la ve ći pro dor bo je je za be le žen na gin gi val nom (11,85 µm) ne go na oklu zal nom zi du (4,03 µm).Po sto ja la je sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u do bi je nim vred no sti ma pro do ra bo je iz me đu te sti ra nih kom po zit nih ma te ri ja la (p=0,036).Uku pan li ne ar ni pro dor bo je bio je sta ti stič ki zna čaj no ma nji kod kom po zit nog ma te ri ja la Ver ti se Flow (Ta be la 3).
Pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod ka ri o znih pre mo la ra re sta u ri sa nih kom po zit nim ma te ri ja lom Ver ti se Flow i po li me ri zo va nih kla sič nom teh ni kom po li me ri za ci je bio je 3,97 µm.Ve ći pro dor bo je kod ka vi te ta V kla se uočen je na gin gi val nom (6,26 µm) ne go na oklu zal nom zi du (1,69 µm).Pro se čan pro dor bo je kod kom po zit nog ma te ri ja la Te tric Flow bio je 7,12 µm.I kod ovog ma te ri ja la ve ći pro dor bo je je uočen na gin gi val nom (10,48 µm) ne go na oklu zal nom zi du (3,76 µm).Ana li za do bi je nih re zul ta ta je po ka za la da ne po sto ji sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u do bi je nim vred no sti ma pro do ra bo je iz me đu is pi ta nih kom po zit nih ma te ri ja la (Ta be la 4).
Uku pan pro se čan li ne ar ni pro dor bo je kod in takt nih zu ba bio je ma nji (2,70 µm) ne go uku pan pro dor bo je kod ka ri o znih zu ba (6,78 µm).Sta ti stič ka ana li za je po ka za la da je ova raz li ka bi la vi so ko sta ti stič ki zna čaj na (p<0,001) (Ta be la 5).
Ana li za li ne ar nog pro do ra bo je kod raz li či tih gru pa zu ba je po ka za la da je kod mo la ra za be le žen ne što ve ći pro se čan li ne ar ni pro dor bo je (5,23 µm) ne go kod pre mo la ra (4,29 µm).Me đu tim, ova raz li ka u do bi je nim re zul ta ti ma ni je bi la sta ti stič ki zna čaj na (Ta be la 6).

DISKUSIJA
Mi kro pu ko ti na na spo ju is pu na i tvr dih zub nih tki va je fe no men ko ji je uzro ko van raz li či tim fak to ri ma i za vi si od svoj sta va kom po zit nog ma te ri ja la, ad he ziv nih kva li te ta ve zu ju ćeg si ste ma, pre ci zno sti vr še nja re sta u ra tiv ne pro ce du re, kva li te ta po li me ri za ci je, kao i broj nih dru gih fak to ra [13,14].Zbog in fe ri or nih me ha nič kih svoj sta va, teč ne kom po zit ne smo le se ge ne ral no ne pre po ru ču ju kao sa mo stal ni re sta u ra tiv ni ma te ri ja li, po seb no kod ka vi te ta s oklu zal nom funk ci jom s vi so kim ni vo om stre sa.Kod ta kvih ka vi te ta ko ri šće nje teč nog ma te ri ja la se ra di je pre po ru ču je za pod lo gu, da bi se pro iz veo sloj ko ji ap sor bu je stres.Na su prot to me, kod ma lih ka vi te ta upo tre ba teč nog kom po zi ta kao sa mo stal nog re sta u ra tiv nog ma te ri ja la je po želj na, jer se kod njih ne oče ku je iz ra zi ta po ja va funk ci o nal nog stre sa, bu du ći da se re zi du al ne zub ne struk tu re od u pi ru ve ći ni oklu zal nih si la [15,16].
Ova stu di ja je po tvr di la da se teč ni kom po zit ni ma te ri ja li, a na ro či to sa mo na gri za ju ći teč ni kom po zit ni ma te ri ja li, mo gu uspe šno pri me nji va ti za re sta u ra ci ju ma lih ka vi te ta V kla se.U slič nom is tra ži va nju Pra ba kar (Prab ha kar) i sa rad ni ci [17] is pi ta li su rub no mi kro pro pu šta nje na kon upo tre be teč nog kom po zi ta "in jek ta bil nog" gla sjo no me ra oja ča nog smo lom i kom po me ra kod ka vi te ta V kla se na 30 ne ka ri o znih mleč nih mo la ra.Nji ho vi re zul ta ti su po ka za li da teč ni kom po zit ima znat no sla bi je mi kro pro pu šta nje (p<0,05) u po re đe nju sa "in jek ta bil nim" gla sjo no me rom oja ča nim smo lom i kom po me rom, bez sta ti stič ki zna čaj ne raz li ke iz me đu "in jek ta bil nog" gla sjo no merce men ta oja ča nog smo lom i kom po me ra.Ovaj na laz i kva li tet teč nog kom po zi ta su pri pi sa li nje go voj sla bi joj vi sko zno sti, jed no stav no sti upo tre be (ko ja omo gu ća va ma te ri ja lu da se la ko pri la go di pri pre mlje noj struk tu ri zu ba), ali i ni skom mo du lu ela stič no sti i po ve ća noj flek si bil no sti, za ko je se ve ru je da ubla ža va stres to kom po li me ri za ci o ne kon trak ci je i ču va in te gri tet ve ze sa struk tu rom zu ba [17].Ja zi ci (Yazi ci) i sa rad ni ci [18] su pro u ča va li na sta nak mi kro pu ko ti ne kod pre pa ra ci ja ka vi te ta V kla se re sta u ri sa nih sa če ti ri raz li či ta ti pa kom po zi ta (teč ni kom po zit, kon den zi bil ni kom po zit, hi brid ni kom po zit i or mo cer) ko ri ste ći me to du pro do ra bo je.Ni ka kve sta ti stič ki zna čaj ne raz li ke ni su pri me će ne iz me đu gru pa zu ba, a svi re sta u ra tiv ni ma te ri ja li upo tre blje ni u ovoj stu di ji su po ka za li do bro rub no za tva ra nje na ru bo vi ma gle đi i den ti na.Ot kri ća do ko jih su do šli Se na vong se (Se na wong se) i sa rad ni ci [19] po ka za li su da mo du li ela stič no sti teč nih kom po zi ta (od 14,14 do 15,78 GPa) mo gu bi ti do volj ni da kom pen zu ju stres na stao pod dej stvom oklu zal nih si la.Pri me na teč nih kom po zit nih ma te ri ja la u nji ho vom is tra ži va nju sma nji la je po ja vu mi kro pro pu šta nja kod re sta u ra ci ja V kla se.Atar (At tar) i sa rad ni ci [20] su is tra ži va li efe kat teč nih kom po zi ta (Dyract Flow, Fil tek Flow, Te tric Flow) na gin gi val no mi kro pro pu šta nje aprok si mal nih ka vi te ta II kla se u po re đe nju sa dva kon den zi bil na kom po zi ta (Su re fil, Fil tekP60) i jed nim hi brid nim kom po zi tom (Te tric Ce ram), ko ri šće njem me to de bo je nih ras tvo ra.Utvr di li su da upo tre ba teč nih kom po zit nih ma te ri ja la zna čaj no sma nju je gin gi val no mi kro pro pu šta nje kod aprok si mal nih ka vi te ta II kla se [4].
Upo re đu ju ći li ne ar ni pro dor bo je kod raz li či tih vr sta kom po zit nih ma te ri ja la uoče no je da je pro dor bo je ne što ma nji na kon pri me ne sa mo na gri za ju ćeg teč nog kom po zi ta Ver ti se Flow u od no su na teč ni kom po zit Te tric Flow.Bo lje rub no zap ti va nje na kon pri me ne sa mo na gri za ju ćeg teč nog kom po zi ta Ver ti se Flow i kod in takt nih i kod zu ba za hva će nih ka ri je som mo že se ob ja sni ti či nje ni com da je Ver ti se Flow teč na smo la s ad he ziv nim svoj stvi ma za či ju pri me nu ni je po tre ban ni ka kav do dat ni ad he ziv ni ko rak.Osim to ga, mi kro me ha nič ka ve za ko ja je re zul tat me đu sob no pro ži ma ju će ve ze iz me đu po li me ri zo va nih mo no me ra Ver ti se Flow i ko la ge nih vla ka na den ti na ta ko đe do pri no si do broj ad zi ji.Vi ši (Vic hi) i sa rad ni ci [10] u svo joj stu di ji po tvr di li su ta ko đe spo sob nost sa mo na gri za ju ćeg teč nog kom po zi ta Ver ti se Flow da ostva ri efek tiv no za tva ra nje na spo ju zub-re sta u ra ci ja.Oni su to kom še sto me seč nog pe ri o da oce nji va li kli nič ki is hod re sta u ra ci ja I kla se na kon upo tre be sa mo na gri za ju ćeg teč nog kom po zi ta Ver ti se Flow, uzi ma ju ći u ob zir po sto pe ra ci o nu sen zi tiv nost, mar gi nal nu dis ko lo ra ci ju, mar gi nal ni in te gri tet, se kun dar ni ka ri jes, odr ža va nje in ter prok si mal nog kon tak ta i po ja vu frak tu ra na kon 24 sa ta, se dam da na, 30 da na, tri me se ca i šest me se ci kli nič kog ra da.Nji ho vi re zul ta ti su po ka za li da su sa mo u tri slu ča ja za be le že ni ogra ni če na mar gi nal na dis ko lo ra ci ja i ma nje ošte će nje ivič nog in te gri te ta [10].
Do bre oso bi ne Ver ti se Flow po tvr di la je i stu di ja Gja če ti ja (Gi ac he ti) i sa rad ni ka [21].Oni su po ka za li da je sna ga ve ze iz me đu po li me ri zo va nog sa mo na gri za ju ćeg teč nog kom po zi ta Ver ti se Flow i zi do va ka na la ko re na jed na ka ad he ziv noj ve zi iz me đu dvo stru ko stvrd nja va ju ćeg ce men ta i zi do va ka na la ko re na.Svo je is tra ži va nje su ura di li na 34 pret kut nja ka s is pu nje nim ka na lom ko re na i upo tre bi li dve teh ni ke: DC teh ni ku (engl.dualcu ring tec hni que), kod ko je su uzor ci tre ti ra ni sa Ex ci te DCS i RelyX ARC i po li me ri zo va ni 60 se kun di, i LCSA teh ni ku (engl.light cu ring selfad he ring tec hni que), gde su uzor ci is pu nje ni sa Ver ti se Flow i RelyX ARC i ta ko đe po li me ri zo va ni 60 se kun di.Na kon pre se ca nja uzo ra ka tran sfer zal no na šest de lo va, pri me ni li su tzv.pushup test, a po tom sve uzor ke ana li zi ra li po mo ću SEM.Usta no vlje no je da ni su po sto ja le zna čaj ne raz li ke iz me đu teh ni ka DC i LCSA (p=0,703) ni u jed nom de lu ka na la [21].
Vei (Wei) i sa rad ni ci [12] su is pi ti va li di men zi o nal ne pro me ne pet ko mer ci jal no do stup nih den tal nih kom po zi ta (sa mo na gri za ju ćeg teč nog kom po zi ta Ver ti se Flow, uni ver zal nog kom po zi ta GC Ka lo re, dva mi kro hi brid na kom po zi ta GC Gra dia Di rect An te ri or i GC Gra dia Di rect Po ste ri or i re sta u ra tiv nog kom po zi ta Fil tek R Si lo ra ne).Is pre pa ri sa no je 25 uzo ra ka u ob li ku di ska (preč ni ka 15 mm, de blji ne 2 mm) pre ma ISO 4049.Me re nja su vr še na po mo ću na men skog la ser skog mi kro me tra re zo lu ci je 200 nm, pe ri o dič no na kon 150 ura nja nja u vo du i 40 po vrat nih pe ri o da na 37°C.Pre ma nji ho vim re zul ta ti ma, kom po zit Fil tek Si lo ra ne ima naj ni žu hi gro skop nu eks pan zi ju, od no sno po ka zao je naj ve ću di men zi o nal nu sta bil nost u vo de nom me di ju mu, dok je sa mo na gri za ju ći teč ni kom po zit Ver ti se Flow po ka zao naj ma nju di men zi o nal nu sta bil nost, što se ob ja šnja va i pri su stvom hi dro fil nih mo no me ra u nje go vom sa sta vu [12].
Ba ve ći se me re njem kon trak ci je sa mo na gri za ju ćeg teč nog kom po zi ta (Ver ti se Flow) i kon ven ci o nal nog teč nog kom po zi ta (Re vo lu tion) no vim si ste mom ko ji se za sni va na dve ka me re ko je si mul ta no sni ma ju, pa se do bi ja i du bi na, od no sno sli ka u tri di men zi je, Mi le ti će va i sa rad ni ci [9] su za klju či li da no vi sa mo na gri za ju ći teč ni kom po zit Ver ti se Flow po ka zu je ste pen kon trak ci je upo re di ve s kon ven ci o nal nim teč nim kom po zi tom na ba zi smo le.Tra go vi po li me ri za ci o nog sku plja nja su bi li ne rav no mer no ras po re đe ni, ali s ve ćom kon trak ci jom spo lja šnjih de lo va i ne vi dlji vim sku plja njem unu tra šnjih de lo va kod sva kog ma te ri ja la (p<0,05).Nji ho vo is tra ži va nje je po ka za lo da je di gi tal na sli ka pri upo tre bi dve ka me re br za i sve stra na me to da za po sma tra nje kon trak ci je kom po zi ta na ba zi smo le pre i po sle po li me ri za ci je.Ovaj si stem omo gu ća va do bi ja nje kvan ti ta tiv nih po da ta ka ko ji se od no se na tra go ve kon trak ci je, ali ta ko đe do zvo lja va i kva li ta tiv nu ana li zu ras po de le tih tra go va [9].
Upo re đu ju ći ve li či nu mi kro pu ko ti ne kod in takt nih i ka ri o znih zu ba, po tvr đe no je da je pro dor bo je bio ve ći kod ka ri o znih zu ba.Ova kve vred no sti li ne ar nog pro do ra bo je kod ka ri o znih zu ba mo gu se ob ja sni ti pro me nje nom struk tu rom den ti na, od no sno po sto ja njem skle ro tič nog den ti na.He mij ska ana li za skle ro tič no pro me nje nog den ti na po ka zu je po ja ča nu mi ne ra li za ci ju po vr šin skog slo ja den ti na.Pro me na mi kro struk tu re ova kav den tin či ni mno go ot por ni jim na de mi ne ra li za ci ju to kom kon di ci o ni ra nja, što mo že da uti če na ad he zi ju ma te ri ja la, a sa mim tim i na is hod re sta u ra tiv ne pro ce du re [14].Ve će vred no sti li ne ar nog pro do ra bo je kod mo la ra ob ja šnja va ju se ve ćim ka vi te ti ma i ve ćom ma som kom po zi ta kod mo la ra, te či nje ni com da ste pen de for ma ci je ma te ri ja la ra ste sa ma som.Kom po zit ni ma te ri jal se kon tra hu je ka sre di ni is pu na i pu ko ti na je ve ća uko li ko je ve ća ko li či na ma te ri ja la [22,23,24].Po sma tra ju ći ve li či nu mi kro pu ko ti ne na oklu zal nom i gin gi val nom zi du, mo že se uoči ti da je li ne ar ni pro dor bo je kod svih mo la ra i pre mo la ra i kod oba upo tre blje na ma te ri ja la bio ma nji na oklu zal nom zi du ne go na gin gi val nom.Ovo se mo že ob ja sni ti či nje ni com da pre pa ra ci ja na oklu zal nom de lu ka vi te ta za vr ša va u gle đi, vr lo mi ne ra li zo va nom tki vu, dok se ivi ce ka vi te ta na gin gi val nom zi du na la ze u ce men tu i den ti nu, sla bi je mi ne ra li zo va nom tki vu [4,14,25].
U slič noj stu di ji Đan ga (Jang) i sa rad ni ka [26] pro ce nji va na je mi kro pro pu stlji vost is pu na V kla se po sle pri me ne teč nog i kon den zi bil nog kom po zi ta.Stu di ja je ura đe na na 40 pret kut nja ka na či jim bu kal nim po vr ši na ma su pre pa ri sa ni ka vi te ti V kla se i re sta u ri sa ni kom po zit nim ma te ri ja lom u skla du s uput stvom pro iz vo đa ča.Ni je bi lo sta ti stič ki zna čaj ne raz li ke u mi kro pro pu stlji vo sti iz me đu teč nog i kon den zi bil nog kom po zi ta, a ve ći pro dor bo je uočen je na gin gi val nom zi du (p<0,05) ne go na oklu zal nom zi du [26].Ri be i ro i sa rad ni ci [27] su oba vi li is tra ži va nja na ka vi te ti ma V kla se i is pi ta li kva li tet rub nog zap ti va nja kom po zit nih is pu na na kon po li me ri za ci je ma te ri ja la la se rom raz li či tog in ten zi te ta.U stu di ji ni je na đe na raz li ka u ad he zi ji po sle upo tre be raz li či te ja či ne la se ra, ali je po tvr đe na bo lja ve za iz me đu gle đi i is pu na u od no su na zid ka vi te ta u ce men tu.

ZAKLJUČAK
Ver ti se Flow je po ka zao bo lji kva li tet ve ze na svim zu bi ma kod pri me nje nih ka vi te ta V kla se po sle pri me ne kla sič ne teh ni ke po li me ri za ci je u od no su na teč ni kom po zit Te tric Flow.Ovaj teč ni kom po zit s ad he ziv nim svoj stvi ma se mo že uspe šno ko ri sti ti u re sta u ra ci ja ma ma lih ka vi te ta V kla se.

Table 2 .
Linear dye penetration (µm) of flowable composites in intact premolars Ta be la 2. Li ne ar ni pro dor bo je (µm) teč nih kom po zi ta kod in taktnih pre mo la ra

Ta be la 3. Li
ne ar ni pro dor bo je (µm) teč nih kom po zi ta kod karioznih mo la ra

Table 4 .
Linear dye penetration (µm) of flowable composites in carious premolars Ta be la 4. Li ne ar ni pro dor bo je (µm) teč nih kom po zi ta kod karioznih pre mo la ra

Table 5 .
Total dye penetration (µm) in carious and intact teeth Ta be la 5. Uku pan li ne ar ni pro dor bo je (µm) kod ka ri o znih i intakt nih zu ba

Table 6 .
Total dye penetration (µm) in molars and premolars Ta be la 6. Uku pan li ne ar ni pro dor bo je (µm) kod mo la ra i pre mola ra