Ultrastructural Analysis of the Surface of Stainless Steel Endodontic Instruments Before and After Use

Endodontic treatment of uninfected and infected root canal system includes cleaning, shaping, disinfection and obturation [1]. Although successful endodontic therapy depends on several factors, one of the most important steps in the root canal treatment is canal instrumentation. It is essential because it provides mechanical debridement, creates the space for medicament placement and final obturation [2]. Although numerous studies have emphasized benefits of using nickel-titanium endodontic instruments due to their abilities such as high flexibility and safe penetration into the curved root canals, the use of stainless steel endodontic instruments remains standard in everyday practice [3, 4]. There are number of scientific studies that have analyzed surface structure and wearing of nickel-titanium instruments [5, 6], however, there is little data in the literature that analyzed ultrastructure of stainless steel endodontic instruments after repeated use [7]. The aim of the present study was to perform ultrastructural analysis of the surface of stainless steel endodontic instruments before and after their use. MATERIAL AND METHODS


INTRODUCTION
Endodontic treatment of uninfected and infected root canal system includes cleaning, shaping, disinfection and obturation [1].Although successful endodontic therapy depends on several factors, one of the most important steps in the root canal treatment is canal instrumentation.It is essential because it provides mechanical debridement, creates the space for medicament placement and final obturation [2].Although numerous studies have emphasized benefits of using nickel-titanium endodontic instruments due to their abilities such as high flexibility and safe penetration into the curved root canals, the use of stainless steel endodontic instruments remains standard in everyday practice [3,4].There are number of scientific studies that have analyzed surface structure and wearing of nickel-titanium instruments [5,6], however, there is little data in the literature that analyzed ultrastructure of stainless steel endodontic instruments after repeated use [7].
The aim of the present study was to perform ultrastructural analysis of the surface of stainless steel endodontic instruments before and after their use.

MATERIAL AND METHODS
The study was completed at the Department of Restorative Dentistry and Endodontics, Clinic of Dentistry and the Institute for Biomedical Research of the Faculty of Medicine in Nis.The analysis included 14 sets of non-used hand stainless steel reamers and files (Kendo, Münich, Germany) size 15-40.After taking out of the packaging, instruments were cleaned of manufacturing impurities in the ultrasonic cleaner (JUS-S01, JEOL) with distilled water for 15 minutes at a frequency of 28 kHz.
Each set of instruments was exposed to one, three and six root canal instrumentation procedures in simulated clinical conditions on extracted maxillary premolars.After preparation of the access cavity, instrumentation of the root canal was performed using one set of instruments  and applying step-back technique and 0.5% NaOCl irrigation.Four sets were subjected to a single use, four were used three times and four sets were used six times for root canal instrumentation whereas the two sets of non-used instruments served as controls.To avoid the influence of the operator the same person performed all instrumentation procedures.
After each use, the instruments were subjected to cleaning and sterilization procedures by immersing into 3% hydrogen peroxide, hand brushing, cleaning in ultrasonic bath and autoclave sterilization.Then after the samples were prepared for scanning electron microscopic examination (SEM; JEOL-JSM 5300).In order to obtain adequate visualization of the working parts of instruments, the handles of the instruments were cut off, and their working parts were fixed to the aluminium stubs with a fixing agent (Dotite paint xc 12 Carbon JEOL, Tokyo, Japan) and sputter coated with gold/palladium (in the unit JFC 110 Ion Sputter JEOL).
Ultrastructural surface analysis was performed in relation to the number of uses and the size of instruments (Table 1).Due to the assumption that instruments of various sizes have different susceptibility to surface deformation, all samples were divided into the three groups: I group -small size (size 15 and 20); II group -medium size (size 25 and 30); III group -large size (size 35 and 40).
Analysed ultrastructural changes on the instruments were: 1) changes on the flat surfaces between two blades (appearance of metal anomalies and irregularities due to poor finshing, accumulation of debris); 2) defects of cutting edges (blunting or disruption of the edges); and 3) deformation of instruments (bending of the instruments, the loss or disruption of threads).
Statistical analysis was performed using χ 2 and Fisher Exact test, a p value of p<0.05 was considered statistically significant.

RESULTS
Fifty percent of non-used (control group) instruments showed some manufacturing irregularities on flat surfaces (Figure 1) while 16.6% of the instruments had blunt cutting edges (Figure 2) (Table 2).
After a single use surface irregularities were detected in 50% of instruments of all sizes, blunt cutting edges were observed in 16.6% of the instruments, while loss of threads of the working part was observed in 16.6% of the instruments (Figure 3) (Table 2).
Defects on the surface of instruments used three times were more obvious.Roughness of the metal surface was detected in 50% of the instruments of all sizes.Blunt edges were found in 25% of instruments, while loss of threads occurred in 33.3% of instruments (Table 2).After six uses endodontic instruments showed numerous ultrastructural changes.Metal surface irregularities were observed in 50% of instruments equally within all groups and small amount of adhered dentin debris was also detected on their surface (Figure 4).Damaged cutting edges were observed in all instruments (100%) (Figures 4  and 5) and loss of threads was detected in 50% of instruments (Table 2).
Statistical analysis showed that number of instrument uses did not affect the number of instruments with surface defects.Defects of cutting edges were observed after multiple uses (p<0.0001), and number of instruments with deformations increased with increased number of uses (p<0.05)(Table 2).
In the group of small instruments (sizes 15 and 20) there was no significant difference in the presence of surface irregularities depending on the number of use.Defects of the cutting edges after single use were observed in 25% of instruments, after three uses in 37.5%, and after six uses in 100% of instruments that was statistically significant (p<0.05).A statistically significant difference was found in the occurrence of deformation of threads (p<0.05); after one use it was observed in 50% while after three uses in 100% of instruments (Table 3).
Medium sized instruments (sizes 25 and 30) did not show significant difference in the occurrence of surface   roughness depending on the number of uses.There was statistically significant difference in the number of instruments with defects of cutting edges depending on the number of uses (p<0.05); after one use 25% of instruments showed damages of cutting edges, after three uses 37.5% while after six uses 100% instruments showed damages.After one and three uses none of instruments showed thread deformations but after six uses 50% of instruments showed loss of threads and this was statistically significant (p<0.05)(Table 4).
In the group of large instruments (size 35 and 40) statistically significant difference in the number of instruments with defects of cutting edges in relation to the number of uses was found (p<0.0001).Defects were not observed after one and three uses, while after six uses 100% of the instruments had blunt or disrupted cutting edges.There was no significant difference in the occurrence of surface roughness and deformation of threads (Table 5).

DISCUSSION
One of the primary objectives of endodontic treatment is to remove existing and potential irritants from the root canal system.This goal can be achieved by chemomechanical instrumentation of the root canal [8].Efficient instrumentation depends on many factors such as material and design of endodontic instruments, root canal morphology, as well as experience of the therapist [9].Stainless steel instruments have good cutting efficacy, however, their modulus of elasticity is high, which makes them less flexible [10].On the contrary, nickel-titanium instruments have high flexibility that makes them suitable for instrumentation of narrow and curved canals [11].
Regardless of the material of endodontic instruments their fractures most often occur due to torsional and flexural fatigue.Torsional fractures occur when the working part of the instrument, usually the tip, gets stuck in the canal while the operator continues with movements or rotations.Flexion fractures occur due to the material fatigue after multiple uses of instruments [10].Therefore, the number of use of endodontic instruments must be limited.Although numerous clinical studies have confirmed that endodontic hand instruments, especially smaller size, should be used once only, often it is disrespected in clinical practice [12].It is well known fact that endodontic instruments in everyday practice are discarded only when they are visibly deformed or broken [13].This study aimed to analyze defects of instruments at the microscopic level after a certain number of uses.
Results of the current study revealed that even non-used instruments had some defects, most commonly metal surface irregularities and blunt cutting edges.A large number of these defects originating from the manufacturing process can compromise cutting efficiency of endodontic instruments and potentially cause problems with corrosion [14].
Irregularities of metal surfaces and retained dentin debris after six uses were equally present in all sizes of instruments.Elmsallati et al. [8] demonstrated debris retention on the surface of instruments even after ultrasonic cleaning.After multiple uses there was increasing number of instruments with defects of cutting edges.Blunt cutting edges were present in non-used instruments and their number increased with the number of uses.Disruption of edges was observed after six uses even in the groups of medium and large size instruments.
Deformation in the form of thread loss was observed after one use of small sized instruments.Number of deformed instruments increased with the number of uses and after sixth use loss of threads was observed even in the group of medium size instruments.Similar results were reported by Bonetti-Filho et al. [15] who recommended a single use of small sized instruments.
Sterilization has also been shown to have a significant impact on instruments.Nešković et al. [12] demonstrated significantly more frequent occurrence of instrument deformations after autoclave sterilization compared to dry heating sterilization.Casella and Rosalbino [16] showed that instruments subjected to presterilization cleaning in sodium hypochlorite solution followed by sterilization presented significant corrosion rate compared to the control group of instruments.These results are important because corrosion is one of the most important factors that promote material fatigue making instruments more susceptible to deformation during further use.

CONCLUSION
Non-used stainless steel endodontic instruments have numerous surface defects originating from the manufacturing process.First signs of instruments deformation occur after the first clinical use.Small instruments should be used once only in narrow and curved canals, up to three times in straight canals whereas the number of uses should be limited to six for medium and large instruments due to the visible ultrastructural changes.

KRATAK SADRŽAJ
Uvod Iako broj ne stu di je is ti ču pred nost ko ri šće nja in stru me na ta od nikl-ti ta ni ju ma zbog nji ho vih pred no sti, pri me na en do dontskih in stru me na ta od ner đa ju ćeg če li ka i da lje je stan dard u sva ko dnev noj prak si.Cilj ovog ra da je bio da se pro ve re ul tra struk tur ne od li ke po vr ši ne rad nog de la en do dont skih in stru me na ta od ner đa ju ćeg če li ka pre i po sle nji ho ve upo tre be.Ma te ri jal i me to de ra da U is tra ži va nju je ko ri šće no 14 se to va no vih ruč nih pro ši ri va ča i tur pi ja od ner đa ju ćeg če li ka.In stru men ti sva kog se ta su ko ri šće ni jed nom, tri i šest pu ta za pre pa ra ci ju ka na la u si mu li ra nim kli nič kim uslo vi ma na eks tra ho va nim gor njim pre mo la ri ma.Na kon sva ke upo tre be in stru men ti su oči šće ni i ste ri li zo va ni.Po vr ši na in stru me na ta je po sma tra na i ana li zi ra na na ske ning-elek tron skom mi kro sko pu (SEM).Ana li za ul tra struk tu re in stru me na ta vr še na je u po gle du bro ja upo tre ba i ve li či ne.Kada su u pi ta nju ul tra struk tur ne pro me ne na in stru men ti ma, ana li zi ra ni su ošte će nja po vr ši ne i se či va i de for ma ci je in stru me na ta.Re zul ta ti SEM ana li za je po ka za la da i kod no vih in stru me na ta po sto je ošte će nja ko ja su ve ro vat no po sle di ca pro iz vod nog pro ce sa.Na kon pr ve upo tre be ja vlja la su se ošte će nja po vr ši ne, se čiv nih ivi ca, kao i de for ma ci je na vo ja, i to če šće kod ma njih ve li či na.Nakon tri upo tre be de for mi te ti na vo ja su se ja vi li kod svih in stru me na ta malih ve li či na i kod po je di nih in stru me na ta sred nje ve li či ne.Na kon še ste upo tre be do mi ni ra la su ošte će nja u vi du tu plje nja i za la ma nja se čiv nih ivi ca, ko ja su bi la jed na ko za stu plje na u svim gru pa ma in stru me na ta.Za klju čak No vi en do dont ski in stru men ti od ner đa ju ćeg če li ka ima ju na svo joj po vr ši ni ošte će nja ko ja po ti ču od pro ce sa pro iz vodnje, a de for ma ci je in stru me na ta i ošte će nja se či va se ja vlja ju već po sle pr ve kli nič ke upo tre be.Da bi se spre či le kom pli ka ci je i gre ške u kli nič kom ra du, pre po ru ka je da broj upo tre ba en do dont skih in stru me na ta bu de ogra ni čen.Ključ ne re či: de fek ti; en do dont ski in stru men ti; SEM; ner đa ju ći če lik UVOD En do dont sko le če nje ne in fi ci ra nog i in fi ci ra nog ka nal nog si ste ma pod ra zu me va nje go vo či šće nje, ob li ko va nje, dez in fek ci ju i op tura ci ju [1].Iako uspe šna en do dont ska te ra pi ja za vi si od ne ko li ko fak to ra, je dan od naj va žni jih ko ra ka u tret ma nu ka na la ko re na je pre pa ra ci ja ka na la.Ona je od su štin skog zna ča ja jer se do brom pre pa ra ci jom obez be đu ju me ha nič ki de brid man, stva ra nje prosto ra za na no še nje me di ka me na ta i pro sto ra za od go va ra ju ću op tu ra ci ju ka nal nog si ste ma [2].Iako broj ne stu di je is ti ču prednost ko ri šće nja in stru me na ta od nikl-ti ta ni ju ma zbog nji ho vih pred no sti, od ko jih su naj va žni je vi so ka flek si bil nost i mo guć nost pro do ra u naj za kri vlje ni je ka na le, ko ri šće nje en do dont skih instru me na ta od ner đa ju ćeg če li ka i da lje je stan dard u sva ko dnevnoj prak si [3,4].Po sto ji ve li ki broj na uč nih stu di ja ko je su se ba vi le ana li zom po vr šin ske struk tu re i tro še njem in stru me na ta od nikl-ti ta ni ju ma [5,6], me đu tim, ma lo je po da ta ka u li te ra tu ri ko ji go vo re o ul tra struk tu ri po vr ši ne en do dont skih in stru me na ta od ner đa ju ćeg če li ka po sle vi še stru kog ko ri šće nja [7].
Cilj ovog ra da je bio da se pro ve re ul tra struk tur ne od li ke povr ši ne rad nog de la en do dont skih in stru me na ta od ner đa ju ćeg če li ka pre i po sle nji ho ve upo tre be.

MATERIJAL I METODE RADA
Is tra ži va nje je ura đe no na Ode lje nju za bo le sti zu ba i en dodon ci ju Kli ni ke za sto ma to lo gi ju i In sti tu tu za bi o me di cin ska is tra ži va nja Me di cin skog fa kul te ta u Ni šu.Za ana li zu je ko ri šćeno 14 se to va no vih ruč nih pro ši ri va ča i tur pi ja od ner đa ju ćeg če li ka (Ken do, Min hen, Ne mač ka), ve li či ne 15-40.Po uzi ma nju iz pa ko va nja in stru men ti su oči šće ni od pro iz vod nih ne či sto ća u ul tra zvuč nom či sta ču (JUS-S01, JEOL) de sti lo va nom vo dom u tra ja nju od 15 mi nu ta, na fre kven ci ji od 28 kHz.
In stru men ti sva kog se ta su ko ri šće ni jed nom, tri i šest puta za pre pa ra ci ju ka na la u si mu li ra nim kli nič kim uslo vi ma na eks tra hova nim gor njim pre mo la ri ma.Na kon pre pa ra ci je pristup nog ka vi te ta ura đe na je ob ra da ka na la ko re na tzv.step-back teh ni kom uz iri ga ci ju ras tvo rom Na OCl u kon cen tra ci ji od 0,5%, pri če mu je za sva ki ka nal ko re na ko ri šćen set in stru me na ta (ve li či ne 15-40).Po če ti ri se ta su ko ri šće na za ob ra du jed nog, če ti ri, od no sno šest ka na la, a dva no va se ta su po slu ži la kao kontro la.Pre pa ra ci je svih ka na la ko re na iz vr šio je je dan is tra ži vač, da bi se iz be gle in ter per so nal ne gre ške.
Na kon sva ke upo tre be in stru men ti su oči šće ni i ste ri li sa ni, a ovi po stup ci su pod ra zu me va li: po ta pa nje u tro pro cent ni rastvor vo do nik-pe rok si da, ruč no čet ka nje, či šće nje u ul tra zvučnom ku pa ti lu i ste ri li za ci ju auto kla vom.Na kon to ga uzor ci su pri pre ma ni za ske ning-elek tron sko mi kro skop sko is pi ti va nje (SEM).Da bi se rad ni de lo vi in stru me na ta na od go va ra ju ći na čin vi de li, od se ca na je ru či ca in stru me na ta, a nji ho vi rad ni de lo vi su fik si ra ni za ci lin drič ne no sa če sred stvom za fik si ranje (Do ti te pa int xc 12 Car bon JEOL, To kio, Ja pan).Na no še nje tan kog slo ja zla ta iz vr še no je u ure đa ju za jon sko ras pr ši va nje (JFC 110 Ion Sput ter JEOL).Po vr ši na in stru me na ta je po smatra na i ana li zi ra na na ske ning-elek tron skom mi kro sko pu ti pa JEOL JSM 5300.
Ana li za ul tra struk tu re in stru me na ta je ura đe na u po gle du bro ja upo tre ba i preč ni ka in stru men ta (Ta be la 1).Zbog pret postav ke da in stru men ti raz li či tih di men zi ja mo gu bi ti i raz li či to de for mi sa ni, uzor ci su svr sta ni u tri gru pe: I gru pu či ni li su instru men ti ma lih ve li či na (ve li či ne 15 i 20), II gru pu in stru men ti sred nje ve li či ne (ve li či ne 25 i 30), a III gru pu in stru men ti ve ćih ve li či na (ve li či ne 35 i 40).
Kod in stru me na ta su ana li zi ra ne: 1) pro me ne na rav nim po vr ši na ma na vo ja iz me đu dva se či va (po ja va me tal nih nepra vil no sti usled lo še za vr šne ob ra de, aku mu la ci ja de bri sa); 2) pro me ne na se či vi ma (za tu plje nje se či va i za la ma nje se či va); 3) de for ma ci je in stru me na ta (po vi ja nje in stru me na ta, is pra vlja nje -de ro ta ci ja na vo ja).
SEM ana li za in stru me na ta ko ji su ko ri šće ni sa mo jed nom po ka za la je po vr šinske ne rav ni ne kod 50% in stru me na ta (in strume na ta svih ve li či na).Tu pe se čiv ne ivi ce su uoče ne kod 16,6% in stru me na ta, dok je is pra vlja nje na vo ja in stru me na ta usled defor ma ci je za pa že no kod 16,6% in stru mena ta (Sli ka 3) (Ta be la 2).
Kod in stru me na ta ko ji su ko ri šće ni tri pu ta uoče ne su jasni je pro me ne.Ne rav ni ne na me tal noj po vr ši ni su uoče ne kod 50% in stru me na ta svih ve li či na.Ošte će nja u vi du tu pih se čiv nih ivi ca su za be le že na kod 25% in stru me na ta, dok je is pra vlja nje se čiv nih na vo ja za pa že no kod 33,3% in stru me na ta (Ta be la 2).
Na kon šest upo tre ba en do dont ski in stru men ti su is po lji li ve li ki broj pro me na na ul tra struk tur nom ni vou.Ne rav ni ne na me tal noj po vr ši ni su uoče ne kod 50% in stru me na ta (jed na ko u okvi ru svih gru pa), a za pa že ne su i ma nje ko li či ne den tin skog de bri sa ko je su pri a nja le na ovim ne rav ni na ma (Sli ka 4).Nepra vil no sti u vi du ošte će nih se čiv nih ivi ca su za pa že ne kod svih in stru me na ta (Sli ka 4 i 5), dok je is pra vlja nje se čiv nih na vo ja za be le že no kod 50% in stru me na ta (Ta be la 2).
Sta ti stič ka ana li za je po ka za la da broj ko ri šće nja in stru mena ta ni je uti cao na broj in stru me na ta s po vr šinskim ne rav ni nama.Pro me ne na se či vi ma su se ja vlja le sta ti stič ki zna čaj no če šće s ve ćim bro jem ko ri šće nja (p<0,0001), a sa povećanjem bro ja upo tre ba sta ti stič ki zna čaj no se po ve ća vao i broj in stru me na ta sa de for ma ci ja ma (p<0,05) (Ta be la 2).
U okvi ru gru pe in stru me na ta ma njih di men zi ja (ve li či ne 15 i 20) ni je uoče na raz li ka u po ja vi po vr šinskih ne rav ni na u za visno sti od bro ja upo tre ba.Ošte će nja na se či vi ma in stru me na ta po sle jed ne upo tre be uoče na su kod 25% in stru me na ta, na kon tri upo tre be kod 37,5%, a na kon šest upo tre ba kod svih in strume na ta; ova raz li ka je bi la sta ti stič ki zna čaj na (p<0,05).Po ja va de for ma ci ja na vo ja (p<0,05) na kon jed ne upo tre be uoče na je u 50% slu ča je va, a već po sle tre će upo tre be svih 100% in stru mena ta je bi lo de for mi sa no; ova raz li ka je bi la sta ti stič ki zna čaj na (p<0,05) (Ta be la 3).
U okvi ru gru pe in stru me na ta sred nje ve li či ne (ve li či ne 25 i 30) ni je za pa že na raz li ka u po ja vi po vr šinskih ne rav ni na u za visno sti od bro ja upo tre ba.Sa bro jem upo tre ba sta ti stič ki zna čajno če šće su se be le ži la ošte će nja se čiv nih ivi ca (p<0,05).Na kon jed ne upo tre be 25% in stru me na ta je po ka za lo ošte će nje se čivnih ivi ca, na kon tri upo tre be 37,5%, dok je na kon še ste upo tre be 100% in stru me na ta bi lo ošte će no.Na kon jed ne i tri upo tre be ni su uoče ne de for ma ci je na vo ja, a na kon še ste upo tre be kod 50% in stru me na ta je uoče no is pra vlja nje se čiv nih na vo ja, ta ko da je raz li ka bi la sta ti stič ki zna čaj na (p<0,05) (Ta be la 4).
U okvi ru gru pe in stru me na ta ve ćih di men zi ja (ve li či ne 35 i 40) za pa že na je vi so ko sta ti stič ki zna čaj na raz li ka u poja vi ošte će nja se či va u od no su na broj upo tre ba in stru me na ta (p<0,0001).Ova ošte će nja ni su uoče na na kon jed ne, od no sno tri upo tre be, dok su po sle še ste pri me ne uoče na kod svih in strume na ta.Raz li ke u po ja vi po vr šinskih ne rav ni na i de for ma ci ja na vo ja ni su za be le že ne (Ta be la 5).

DISKUSIJA
Je dan od pri mar nih ci lje va en do dont skog le če nja je ukla nja nje po sto je ćih i po ten ci jal nih iri tan sa iz ka nal nog si ste ma, što se po sti že he mo me ha nič kim či šće njem i ob li ko va njem ka na la [8].Za efi ka snu pre pa ra ci ju od su štin ske su va žno sti pro iz vod ne oso bi ne i di zajn in stru me na ta, kao i ana to mo mor fo lo ške odli ke ka nal nog si ste ma i is ku stvo te ra pe u ta [9].In stru men ti od ner đa ju ćeg če li ka ima ju do bru se čiv nu efi ka snost, me đu tim, nji hov mo dul ela stič no sti je vi sok, što ih či ni ma nje flek si bil nim [10].Na su prot nji ma, in stru men ti od nikl-ti ta ni ju ma po se duju vi so ku flek si bil nost, što ih či ni po god nim za ob ra du uskih i po vi je nih ka na la [11].
Bez ob zi ra na ma te ri jal od ko jeg je en do dont ski in stru ment iz ra đen, nji ho vi pre lo mi su mo gu ći i naj če šće se de ša va ju usled tor zi o nog i flek si o nog za mo ra.Tor zi o ni pre lo mi na sta ju ka da se rad ni deo in stru men ta (naj če šće vrh) za gla vi u ka na lu, a ope ra tor na sta vi s na glim po kre ti ma ro ti ra nja ili tur pi ja nja.Do flek si o nih pre lo ma do la zi usled za mo ra ma te ri ja la od ko jeg je iz ra đen in stru ment po sle vi še stru kih upo tre ba [10].Sto ga broj upo tre ba en do dont skih in stru me na ta mo ra bi ti ogra ni čen.Iako su broj ne kli nič ke stu di je po tvr di le da ruč ne en do dont ske instru men te, po seb no one ma njih ve li či na, tre ba ko ri sti ti jed nokrat no, što se u kli nič kom ra du če sto ne po štu je [12].Po zna ta je či nje ni ca da se en do dont ski in stru men ti u sva ko dnev noj prak si od ba cu ju tek ka da bu du vi dlji vo de for mi sa ni ili po lo mlje ni [13].Zbog to ga je ova stu di ja iz ve de na ka ko bi se ošte će nja na in strumen ti ma ana li zi ra la na mi kro skop skom ni vou po sle od re đe nog bro ja upo tre ba.
Ana li zom re zul ta ta ovog is tra ži va nja utvr đe no je da se već na no vim in stru men ti ma uoča va ju ne ka ošte će nja, s po ja vom ne rav ni na me tal ne po vr ši ne i za tu plje nih se čiv nih ivi ca.Ve li ki deo ova kvih ošte će nja ko ji po ti ču od pro ce sa pro iz vod nje može da ugro zi se čiv nu efi ka snost en do dont skih in stru me na ta i do ve de do ko ro zi je, ko ja je je dan od glav nih fak to ra ko ji uti ču na za mor i pre lom in stru men ta [14].
Ne rav ni ne me tal ne po vr ši ne su bi le jed na ko za stu plje ne kod in stru me na ta svih ve li či na i, s ob zi rom na to da pred sta vlja ju do bru re ten ci o nu po vr ši nu, po sle še ste upo tre be na nji ho voj po vr ši ni do šlo je do za dr ža va nja den tin skog de bri sa.Re ten ci ju de bri sa i tro še nje in stru me na ta is pi ti va li su u svo joj stu di ji i El msa la ti (El msal la ti) i sa rad ni ci [8], ko ji su po ka za li da kod za stu plje nih po vr šin skih ne pra vil no sti zna čaj ne ko li či ne de bri sa za o sta ju na po vr ši ni in stru me na ta po sle nji ho ve pri me ne čak i na kon ul tra zvuč nog či šće nja.Sa bro jem upo tre ba se po ve ća vao i broj in stru me na ta sa ošte će nji ma se čiv nih ivi ca.Tu pe se čiv ne ivi ce su se ja vlja le i kod no vih in stru me na ta, ali se nji hov broj po ve ća vao s po ve ća njem bro ja upo tre ba, dok je ošte će nje se-čiv nih ivi ca za pa že no po sle šest pri me na i kod in stru me na ta sred njih i ve ćih ve li či na.
De for ma ci je u vi du is pra vlja nja na vo ja su uoče ne već po sle pr ve upo tre be kod in stru me na ta ma njih ve li či na.S ve ćim brojem upo tre ba po ve ća vao se i broj de for mi sa nih in stru me na ta, pa je po sle še ste pri me ne do šlo i do is pra vlja nja se či va i kod in stru me na ta sred njih ve li či na.Slič ne re zul ta te u svo joj stu di ji do bi li su i Bo ne ti-Fi ljo (Bo net ti-Fil ho) i sa rad ni ci [15], ko ji su za to pre po ru či li da se in stru men ti ma njih ve li či na od ba cu ju već na kon jed nog ko ri šće nja.
Is tra ži va nja su po ka za la da zna ča jan uti caj na in stru mente mo že ima ti i ste ri li za ci ja.Ne ško vić i sa rad ni ci [12] su doka za li zna čaj no če šću po ja vu de for ma ci ja na in stru men ti ma ko ji su vi še pu ta ste ri li sa ni u auto kla vu u po re đe nju s oni ma ste ri li sa nim u su vom ste ri li za to ru.Stu di ja Ka se le (Ca sel la) i Ro zal bi na (Ro sal bi no) [16] je po ka za la da su in stru men ti podvrg nu ti pred ste ri li za ci o nom či šće nju u na tri jum-hi po hlo ri tu, a za tim ste ri li za ci ji, is po lji li zna čaj nu sto pu ko ro zi je u od no su na kon trol nu gru pu in stru me na ta.Ova kvi re zul ta ti su zna čajni jer je ko ro zi ja je dan od pr vih fak to ra ko ji uka zu ju na "zamor" ma te ri ja la od ko jeg su en do dont ski in stru men ti iz ra đe ni i ko ji, kao ta kvi, po sta ju pod lo žni ji de for ma ci ja ma pri da ljoj upo tre bi.

ZAKLJUČAK
No vi en do dont ski in stru men ti od ner đa ju ćeg če li ka ima ju na svo joj po vr ši ni broj na ošte će nja ko ja po ti ču od pro ce sa proiz vod nje.Pr vi zna ci de for ma ci ja in stru me na ta se mo gu ja viti već po sle pr ve kli nič ke pri me ne.Pre po ru ka je da broj upo treba in stru me na ta ma njih ve li či na tre ba ogra ni či ti na jed nu kod uskih i po vi je nih ka na la, od no sno do tri pu ta kod pra vih ka na la, a upo tre bu in stru me na ta sred njih i ve ćih di men zi ja ogra ni či ti na šest, jer se po sle to ga na ul tra struk tur nom ni vou uoča va ju vi dlji va ošte će nja nji ho ve po vr ši ne.

Figure 2 .
Figure 2. SEM of the blunt cutting edge as a manufacturing defect on a non-used endodontic instrument.Sli ka 2. SEM pri kaz tu pe se čiv ne ivi ce kao pro iz vod nog ošte će nja na no vom en do dont skom in stru men tu

Figure 1 .
Figure 1.SEM of the manufactruring irregularities on the surface of a non-used stainless steel instrument Sli ka 1. SEM pri kaz pro iz vod nih ne rav ni na na po vr ši ni no vog instru men ta od ner đa ju ćeg če li ka

Figure 4 .Figure 3 . 3 .Figure 5 .
Figure 4. SEM of the metal surface roughness and disrupted cutting edge with adhered dentin debris Sli ka 4. SEM pri kaz površinske ne rav ni ne i za lo mlje ne se čiv ne ivi ce sa ad he ri ra nim den tin skim de bri som

Table 1 .
Analyzed endodontic instruments in relation to the size and the number of uses Ta be la 1. Po de la is pi ti va nih en do dont skih in stru me na ta u od no su na broj ko ri šće nja i ve li či nu

Table 2 .
Working part deformities after multiple uses of instruments

Ta be la 2. Ošte
će nja na rad nim de lo vi ma en do dont skih in stru me na ta po sle upo tre

Table 3 .
Working part deformities after multiple use of the group I

instruments Ta be la 3. Ana
li za ošte će nja na rad nim de lo vi ma en do dont skih instru me na ta I gru pe po sle upo

Table 4 .
Working part deformities after multiple use of the group II instruments Ta be la 4. Ana li za ošte će nja na rad nim de lo vi ma en do dont skih instru me na ta II gru pe po sle upo tre be

Table 5 .
Working part deformities after multiple use of the group III instruments Ta be la 5. Ana li za ošte će nja na rad nim de lo vi ma en do dont skih instru me na ta III gru pe po sle upo tre be